با اضطراب امتحان چه كنيم؟
علل و عوامل اضطراب
امتحان در دانش
آموزان بسيار
مختلف و متفاوت است، اما آنها را ميتوان به سه دسته كلي تقسيم كرد
كه در اين
مقاله به بررسي آن ميپردازيم.
منظور از اضطراب نوعي
حالت هيجاني ناخوشايند و مبهم است كه با پريشاني، هراس، تپش قلب، تعرق، سردرد، بي
قراري و تكرر ادرار همراه است. هنگامي كه فرد نسبت به كارآمدي، توانايي و استعداد
خود در شرايط امتحان دچار نگراني و ترديد مي شود ميتوان از اضطراب امتحان سخن گفت.
در هنگام امتحان، به ويژه امتحانات سرنوشت ساز (كنكور و امتحان نهايي) بيشتر دانش
آموزان اضطراب امتحان را تجربه مي كنند. وجود اندكي اضطراب درانسان طبيعي و مطلوب
است و موجب افزايش تلاش و تكاپو مي شود، اما اگر از حد اعتدال تجاوز كند موجب كاهش
پيشرفت تحصيلي خواهد شد. به عبارت ديگر يكي از دلايل اساسي افت تحصيلي،اضطراب
امتحان است كه ۱۵
تا ۳۰
درصد از موارد تجديدي و مردودي را به آن نسبت مي دهند. دانش آموزي كه اضطراب امتحان
دارد احساس مي كند كه ذهنش خالي شده و هر چه را كه آموخته فراموش كرده است، چنين
دانش آموزي معمولاؤ به پرسش ها پاسخ هاي بي ربط، نادرست و يا ناقص مي دهد و با
افكاري نامربوط و ناخواسته در مورد پيامدهاي امتحان درگير است.
علل
اضطراب امتحان
علل و عوامل
اضطراب امتحان در دانش آموزان بسيار مختلف و متفاوت است، اما آنها را ميتوان به
سه دسته كلي تقسيم كرد:
الف - عوامل فردي
و شخصيتي دانش آموز مانند اضطراب عمومي، پايين بودن اعتماد به نفس، هوش، تمركز و به
ويژه روشهاي نادرست مطالعه و انتظارات نادرست از خود.
ب - عوامل
آموزشگاهي و اجتماعي همچون انتظارات معلمان، رقابت، سيستم آموزشي حاكم بر مدارس،
نوع درس و مدرك گرايي.
ج - عوامل
خانوادگي چون شيوه تربيتي والدين، انتظارات سطح بالاي والدين، جو عاطفي حاكم بر
خانواده، ويژگيهاي شخصيتي والدين و طبقه اقتصادي و اجتماعي والدين.
پيشگيري
از اضطراب امتحان
اضطراب امتحان به
ميزان زيادي قابل پيشگيري است. در اينجا به برخي از روش هاي پيشگيري از آن اشاره مي
شود. ۱
ارزيابي واقع بينانه و بدون اغراق از امتحان : اگر دانش آموزان امتحان را امري عادي
تلقي كنند و از قوانين و سوالات ترسانده نشوند، كمتر دچار اضطراب مي شوند.
۲
اجتناب از توجه بيش از حد به اضطراب امتحان : هر اندازه كه دانش آموزان اضطراب
امتحان را بيشتر در معرض توجه قرار دهند، دلهره و نگراني آنها بيشتر خواهد شد. بهتر
است به جاي توجه بيش از حد به اضطراب امتحان، به تجارب موفقيت آميز قبلي خود توجه
كنند. ۳
رفتارهاي سازنده مانند مشورت و تمرين : پاسخ ها و رفتارهاي سازنده از قبيل مطالعه
بيشتر، مشورت با ديگران، تمرين سوالات امتحاني قبلي و يا سوالات احتمالي فعلي مي
تواند مفيد باشد.
۴
ايجاد شايستگي براي غلبه بر امتحان : بايد در دانش آموزان اين احساس ايجاد شود كه
امتحان مشكلي ندارد و مي توان بر آن مسلط شد براي اين منظور مي توان موقعيت هايي
مشابه امتحان واقعي ايجاد كرد تا اضطراب آنان در اثر تجربه اين موقعيت هاي بي خطر
كاهش يابد. ۵
برطرف كردن محرك هاي نامطلوب :محرك هاي نامطلوبي مانند احساس گناه، ناامني وترس از
گرفتن نمره پايين و هم چنين برچسب هاي منفي مانند گفتن كلمات تنبل، خرفت، كودن و. .
. بايد از ذهن دانش آموزان برطرف شود.
۶
خودرهنمون بودن : دانش آموزان را بايد در طول سالهاي تحصيلي، خودرهنمون بار آورد.
دانش آموزخودرهنمون، دانش آموزي است كه مي تواند خود را با دگرگوني ها و شرايط
دشوار تطبيق دهد. چنين دانش آموزي چون براي حل مشكلات خود به ديگران متكي نيست
احساس اعتماد به نفس مي كند و كمتر دچار اضطراب مي شود.
روش هاي
كنترل اضطراب
آرميدگي:
يكي از روش هاي
موثر در كنترل اضطراب روش آرميدگي است. در اين روش فرد به حالت نشسته يا درازكش
قرار مي گيرد، سپس چشم ها را بسته و به صورت عميق و آرام تنفس مي كند. بين دم و
بازدم براي مدت كوتاهي نفس را در سينه حبس مي كند و در هنگام بازدم عضلات بدن و
چهره را آرام و شل مي كند. چنانچه اين تمرين يك يا دو بار و هر بار به مدت
۱۵
دقيقه انجام گيرد تاثير زيادي در كاهش اضطراب و افزايش تمركز خواهد داشت.
ورزش:
انجام ورزش به
طور منظم و مداوم موجب سلامت جسماني، كاهش اضطراب و فشاررواني و افزايش عزت نفس مي
شود. اگر برنامه ورزشي نداريد، لااقل به پياده روي در صبح زود بپردازيد و اين كار
را سه بار در هفته انجام دهيد. نوع ورزشي كه انتخاب مي كنيد بايد متناسب با علاقه و
توانايي شما باشد. ورزش هايي مانند دويدن، شنا كردن و به ويژه يوگا در كاهش اضطراب
و افزايش تمركز تاثير چشم گيري دارند.
تغذيه:
مصرف ويتامين ها
به ويژه ويتامينهاي گروه
B
در كاهش اضطراب تاثير بسزايي دارند و مي توانيد براي تاؤمين آنها در بدن از ميوه و
سبزي تازه استفاده كنيد. يكي از عواملي كه موجب كاهش تمركز در انسان مي شود،
هايپوگليسمي (كاهش قندخون) است، براي جلوگيري از آن از قندهاي طبيعي مانند خرما،
كشمش، انجير، عسل و مانند آن استفاده كنيد و ازپرخوري بپرهيزيد، زيرا باعث تجمع خون
در اطراف گاه گوارش مي شود و تمركز را كاهش مي دهد.
اضطراب امتحان از
دی روان شناسی
در اين مقاله اضطراب
امتحان از ديد
روانشناسي
تحليل ميشود و راههاي مقابله با آن مورد بررسي قرار ميگيرد.
اضطراب
(Anxiety)
به طور كلي عبارت از احساسي نافذ و ناخوشايند است كه با نشانههايي از قبيل تنش،
وحشت، دلهره و بيم و فاجعه اي در حال وقوع همراه است در مقابل ترس (Fear)
واكنشي است كه نسبت به يك خطر حاضر و مشخص ديده ميشود. اضطراب واكنشي است كه نسبت
به يك تهديد نامشخص و ناشناخته آشكار ميشود و ميتواند از كشمكش هاي دروني
(Internal Conflicts)،
احساس عدم امنيت (Insecurity
Feeling) يا
تكانشهاي ممنوعه (Forbidden
Impulses)،
ناشي شود. در هر دو حالت ترس و اضطراب امتحان (Test
Anxiety)
نوعي اضطراب است كه همراه با ترس مربوط به عدم توانمندي در عملكرد مربوط به يك
وظيفه آشكار ميشود. اين حالت نوعي از اضطراب عملكرد (Performance
Anxiety) تلقي
ميشود و به تمايل و آمادگي به مضطرب شدن اشاره دارد كه ناشي از عوامل مداخله كننده
محيطي است (كريسني، 1999).
اضطراب تحصيلي چگونه ايجاد ميشود؟
ترس و اضطراب
فراگيران بطور معمول از طريق وظايف آموزشي، معلمان و يا آموزشگاه شرطي شده و ياد
گرفته ميشود. براي مثال سرزنش و توبيخ فراگير توسط معلم به دليل كيفيت ضعيف
فعاليتهاي آموزشي فراگير، ممكن است اضطراب و ترس را در فرد آشكار سازد. در اين حالت
فراگير بيقرار شده و دچار تنش ميگردد، عرق ميكند و ضربان قلب او افزايش مييابد.
اين حالت در صورت تكرار و شرطي شدن به ديگر موارد و حيطه هاي فعاليت آموزشي فرد
كشانده ميشود. بر اين اساس ميتوان انتظار داشت كه فراگير در شرايط مشابه پاسخ
مشابهي را از خود بروز دهد كه در اين حالت ميتوان رفتار توام با ترس و اضطراب را
براي فراگير پيش بيني نمود. امتحان نيز به دليل ويژگي هاي خاص خود از جمله ارزيابي
فعاليت آموزشي، محيط رسميو خاص، محدوديت زماني و نظارت دقيق آموزشي بطور كلي براي
فراگيران اضطراب زا است. افزون بر آن توانمنديهاي شناختي و عملي فراگيران با توجه
به ميزان اضطراب موثر واقع شود.
اضطراب تحصيلي چگونه در عملكرد مداخله ميكند؟
چنانچه اضطراب بيش از
حد شدت يابد، موجب ميگردد تا فراگيران از توجه مستقيم به وظايف دور شوند و اضطراب
عملكرد يا تحصيلي در آنان آشكار گردد. به علاوه برخي از رفتارهاي فراگيران موجب
ميشود تا ناآراميدر آنها افزايش يابد. برخي فراگيران با توجه مداوم به حواس پرتي
و ناراحتي خود، اضطراب خود را تشديد ميكنند و به انتقاد از خود ميپردازند. آثار
چنين اضطرابي به كاهش و تضعيف حافظه و توانمنديهاي شناختي منجر شده و بر وظايف
تحصيلي و آموزشي مسلط ميگردد. بطور كلي ادراكات فرد، تشديد كننده اضطراب
تلقي ميشوند. حتي اين امكان وجود دارد كه فراگير به دليل اشتغال فكري مبني بر
عملكرد خوب، فرآيند تفكري خود را آسيب بزند و عملكرد خود را تضعيف نمايد. چنين
سيكل معيوبي (Vicious
Circle)
نگراني را افزايش ميدهد و فرآيند هاي شناختي و حافظه فرد را چند برابر دچار مشكل
ميكند.
مهارتهاي مقابله با اضطراب امتحان
روشها و برنامههاي
متعددي براي كمك به فراگيران در غلبه بر اضطراب امتحان پيشنهاد شده است كه ابعاد
مختلف فعاليت آموزشي را مورد توجه قرار ميدهند:
1 )
يادگيري و مطالعه صحيح
فقدان آمادگي براي
امتحان و يادگيري ضعيف تكاليف آموزشي از عوامل اصلي اضطراب امتحان بشمار ميروند.
روشهاي صحيح مطالعه و آمادگي مناسب براي يادگيري در كاهش اضطراب به ميزان زيادي
موثر است. يادگيري مفيد و مطالعه صحيح بطور كلي با عوامل متعددي همبستگي دارند.
تنظيم وقت مناسب، انديشيدن قبل از مطالعه، مدت مطالعه و محيط يادگيري در آماده سازي
فرد براي يادگيري موثر، داراي اهميت است. انگيزه و علاقه به مطالعه، شروع مطالعه از
قسمتهاي آسان و جالب، مرور مطالب، تفكر در مفاهيم و بسط انها، بحث و ربط منطقي،
طبقهبندي و استفاده از تصاوير، جداول و نمودارها، درخواست كمك از ديگران و تمرين،
از ديگر مواردي هستند كه موجب يادگيري صحيح ميشوند و از اين طريق كاهش اضطراب را
به دنبال خواهند داشت.
2 ) هدايت
و مهارت معلم
بخشي از اضطراب
فراگيران ميتواند با هدايت و مهارت معلم كاهش يابد و يا از بين برود. معلم بايد به
فراگيران خود اين امكان و فرصت را بدهد كه در مورد موضوعات درسي تفكر نمايند و در
صورت نياز به بحث و پرسش بپردازند. خوب شنيدن و خوب ديدن در كلاس و فعاليت هاي
آموزشي عامل مهميدر ادراك و يادگيري موثر بشمار ميرود. به عبارت ديگر براي تمركز
فراگيران بر موضوع درسي، معلم بايستي محيطي آرام و مناسب را فراهم آورد و اجازه
ندهد كه دانش آموزان با روياهاي روزانه (
Daydreaming
) خود مشغول شوند. كمك به فراگيري در تنظيم اهداف و برنامه هاي آموزشي نيز از ديگر
فعاليتهاي موثر معلم بشمار ميرود. معلم بايستي عادات مناسب و موثر را به منظور
يادگيري و فهم بهتر مطالب به فراگيران آموزش دهد. به عبارت ديگر پذيرفتن مسئوليت
براي موفقيت تحصيلي از طريق تصميم گيري در مورد امكانات، زمان و اتكاء به توانمندي
هاي فردي، انجام حداكثر تلاش و كوشش، كمك و مشاوره گرفتن از ديگران به هنگام مشكلات
آموزشي و بحث و تفكر در مورد موضوعات ياد گرفته شده از عادت مناسب بشمار ميروند.
3 )
آمادگي براي امتحان
مطالعه با توجه به
اصل صحيح يادگيري بهترين راه آماده سازي براي امتحان بشمار ميرود. افرادي كه خود
را براي امتحان تشريحي آماده ميكنند، امكان موفقيت بيشتري در امتحانات ( تشريحي و
يا چهار گزينه اي ) دارند. در آماده سازي براي امتحان تشريحي نه تنها نكات اصلي ياد
گرفته ميشوند، بلكه روابط منطقي بين اصول، بخوبي ادراك ميشوند. مطالعه در شب قبل
از امتحان به علل مختلف از جمله افزايش نگراني و اضطراب، مطالعه فشرده، ناتمام
ماندن موضوع و شتاب زدگي ميتواند نتايج منفي را به دنبال داشته باشد. استراحت و
خواب كافي از توصيه هاي اصلي جهت كاهش اضطراب در شب قبل از امتحان است. حاضر شدن
كميزودتر از زمان امتحان در محل امتحان، حفظ اعتماد و اطمينان و آرامش در كاهش
اضطراب نيز موثر است. مرور يادداشتها و نكات اصلي، آمادگي را بر امتحان را افزايش
ميدهد. با شكم خالي به جلسه امتحان نبايد وارد شد. مصرف ميوه هاي تازه و سبزيجات،
تنش امتحان را كاهش ميدهند.
4 ) رفتار
در جلسه امتحان
در امتحان تشريحي قبل
از شروع به نوشتن، تمام سوالها را بخوانيد؛ زير عبارات « تعريف كنيد، مقايسه كنيد،
توضيح دهيد، تشريح نماييد و يا بحث كنيد »، خط بكشيد، ايده و پاسخهاي خود را براي
هر سوال در برگه چرك نويس بطور خلاصه يادداشت كنيد. جواب دادن را از سوال آسان شروع
كنيد. فهرست كوتاه و خلاصه اي از رئوس مطالب مربوط به هر سوال را تهيه كنيد. چنانچه
در حين جواب دادن به سوال، نكات خاصي از ديگر سوالات به ذهنتان خطور كرد، آن را
يادداشت كنيد. با اين كار پاسخهاي شما كامل تر ميشود و تا حد زيادي اضطراب شما
كاهش مييابد. قبل از نوشتن فكر كنيد و سعي كنيد تا پاسخ خود را تنظيم كنيد. پاسخ
روشن و مشخص را براي سوال ارائه كنيد و در آن به حيطه هاي مختلف موضوع بپردازيد.
اطلاعات جزيي و كلي را در نظر بگيريد و بطور طبقه بندي شده آنها را بنويسيد. زمان
پاسخ گويي به سوالات را تنظيم كنيد و براي هر سوال زمان مناسبي در نظر بگيريد؛ به
علاوه براي مرور پاسخها فرصتي باقي بگذاريد و در صورت امكان به تكميل و توضيح بيشتر
پاسخ شما ناقص باشد، مگر در مواردي كه به غلط بودن پاسخ شما ناقص باشد، مگر در
مواردي كه به غلط بودن پاسخ خود اطمينان كامل داشته باشيد. در پاسخ به سوالات سعي
كنيد لغات و اصطلاحات ويژه رايج در موضوع را در پاسخهاي خود بكار ببريد و تلاش كنيد
تا اصطلاحات هر درس را ياد بگيريد. رعايت املاء صحيح به خط خوانا و علامت گذاري
مناسب در بررسي و ارائه بهتر پاسخ، مفيد است.
در مورد سوالات حل
مساله، ابتدا از خود سه سوال زير را بپرسيد :
1- از شما چه خواسته
شده و چه چيزي را بايد بيابيد؟
2- براي يافتن حل
مساله به دانستن چه چيزهايي نياز داريد؟
3- در صورت مساله چه
اطلاعات و داده هايي وجود دارند كه ميتواند در جستجوي شما موثر باشد؟
پس از انجام اين
فرآيند به حل مساله اقدام كنيد. بطور كلي افراد موفق در حل مسئله داراي ويژگي هاي
زير هستند :
1- نگرش مثبت : آنها
معتقدند كه مسايل با دقت پشتكار و تحليل حل ميشوند و پاسخهاي سريع و شتاب زده
براساس دانش قبلي راه حل مناسبي نيست.
2- توجه و دقت : آنها
مساله را به منظور درك بهتر آن چندين بار ميخوانند؛ سپس قضاوت و نتيجه گيري خود را
مرور ميكند و از حدس زدن اجتناب و در نهايت كار خود را باز بيني ميكنند.
3- طراحي روش : اين
عده كار خود را به بخشهاي مختلف تقسيم كرده و آن را گام به گام حل ميكنند. اين
فرآيند از آسانترين گام آغاز ميشود.
4- تمركز : اين عده
انرژي خود را از طريق گفتگو با خود، در مورد آنچه انجام ميدهند، خلق تصاوير ذهني،
ربط دادن آن با تجارب مشابه، محاسبه و ترسيم تصاوير براي حل مساله بكار ميگيرند.
امتحان
گزينه اي
در سوالات گزينه اي
هميشه توجه داشته باشيد كه سوالات را سوء تعبير نكنيد، به آنها چيزي اضافه نكنيد،
كلمه اي را حذف نكنيد و متوجه كلمات دو پهلو باشيد. نكته اصلي بدنه سوال مد نظر
قرار دهيد. به واژه هاي كمك كننده مانند « هميشه، هرگز، هيچگاه، به جز، اغلب موارد
و بندرت » توجه كنيد و در صورت امكان، زير آنها خط بكشيد. زمان امتحان را در نظر
بگيريد و وقت خود را در پاسخ به سوالاتي كه نميدانيد، هدر ندهيد. نمره منفي براي
انتخاب گزينه غلط را در نظر بگيريد. پاسخ اول خود را عوض نكنيد مگر در مواردي كه
نسبت به غلط بودن آن اطمينان كامل داريد. در مواردي كه پاسخ صحيح را نميدانيد، به
توصيه هاي زير عمل كنيد : بطور كلي گزينه طولاني ميتواند نشانه پاسخ صحيح باشد.
اگر دو گزينه مشابه هم هستند، هيچكدام را انتخاب نكنيد. اگر گزينه ها متضاد هم
هستند يكي از آنها را انتخاب كنيد. گزينه كلي تر در اغلب موارد پاسخ صحيح است.
امتحان
شفاهي
امتحان شفاهي فرصتي
براي شماست كه دانش، توانايي ارائه و مهارت بيان خود را آشكار سازيد. به علاوه در
اين موقعيت توانايي در برقراري ارتباط مشخص ميشود. امتحان شفاهي همچنين ميتواند
تمريني براي مصاحبه هاي شغلي و استخداميباشد. امتحان ميتواند بصورت رسمييا غير
رسميانجام بگيريد، اما بهتر است تمام امتحانات شفاهي را به منزله امتحان رسميدر
نظر بگيريد تا از اثرات مثبت آن بهره مند شويد. در امتحان شفاهي بايستي بطور دقيق
به سوال گوش فرا داد و بطور مستقيم و مشخص پاسخ دهيد. در امتحان شفاهي رسم دقت و
پاسخ گويي روشن و مشخص شما بيشتر مد نظر است زيرا ارزيابي براساس پاسخگويي منظم و
دقيق شما صورت ميگيرد، در حاليكه در امتحان شفاهي غير رسمياين ويژگي كمتر رعايت
ميشود و پاسخهاي شما ميتواند طولاني تر باشد. در اين حالت ارزيابي بيشتر ذهني
است. براي آمادگي در امتحان شفاهي توصيه ميشود موارد زير مد نظر قرار گيرد :
1- از معلم بپرسيد كه
موضوع امتحان چيست؟
2- براي امتحان شفاهي
مطالعه ضروري است زيرا كه با نداشتن مطالعه نتيجه مثبتي نميگيريد.
3- سوالاتي را كه
انتظار ميرود پرسش شوند، بنويسيد و سپس پاسخهاي آن را مورد بحث قرار دهيد.
4- در مكان شبيه به
مكان امتحان تمرين كنيد و روش و حالت پاسخگويي خود را ارزيابي كنيد.
اضطراب امتحان و راههاي كاهش آن
اين مقاله به بررسي
خصوصيتهاي
اضطراب امتحان
و ارائهي راهكارهايي به والدين براي كاهش اضطراب امتحان در فرزندان
ميپردازد.
اضطراب يكي از
شايعترين حالات روحي است كه تقريباً در همهي انسانها در طول
زندگي و به
درجات مختلف بروز ميكند. اضطراب امتحان نيز معمولاً با نزديك شدن
امتحانات در
فرد نمايان ميشود، به طوري كه هر كسي در طول زندگي خود حداقل يك بار
اين احساس را
تجربه كرده است. انسان دوست دارد هنگام ارزيابي و نقادي رفتارهايش
بوسيله ي
ديگران حداكثر امتياز ممكن را كسب نمايد. به همين دليل هر زمان كه در
موقعيت امتحان
يا آزموني قرار ميگيرد دچار اضطراب ميشود،هر چند موضوع امتحان را
بارها و بارها
تمرين كرده باشد.
دانشآموزي كه درسش
را خوانده و يا فردي كه براي استخدام بايد در مصاحبه شركت
كند، گر چه
ميداند از او سوالات معمولي پرسيده خواهد شد اما با نزديكتر شدن زمان
امتحان
مضطربتر ميشود. وجود اندكي اضطراب در انسان هم طبيعي و هم لازم است، ولي
اگر از حد
بگذرد براي او مشكلساز خواهد بود؛ به طوري كه با داشتن اطلاعات و مهارت
كافي قادر
نخواهد بود امتياز لازم را كسب كند.
اضطراب
امتحان نوعي خود مشغولي ذهني است كه با خود پنداره ي ضعيف و ترديد فرد
دربارهي
تواناييهاي خود مشخص ميشود و غالباً با شناخت منفي، عدم تمركز حواس،
واكنشهاي
جسماني نامطلوب و افت تحصيلي همراه است.
انواع اضطراب امتحان
الف)
اضطراب تسهيل كننده يا تسريع كننده:
به اضطراب كم و يا در
حد معقول كه موجب تلاش بيشتر براي كسب موفقيت ميشود و
نتيجه ي بهتري
را عايد فرد ميكند، اضطراب تسهيل يا تسريع كننده اطلاق ميشود.
نشانهها يا علايم
اضطراب تسهيل يا تسريع كننده:
1-
فرد به خاطر مرور
كردن درسهايش دچار هيجان ميشود.
2-
خودش را در اتاقش حبس
ميكند و مشغول درس خواندن ميشود و به كوچكترين مزاحمت
اعتراض ميكند.
3-
به شيوهي خاصي
درسهايش را مرور ميكند، مثلاً با صداي بلند درس ميخواند در
اتاق راه
ميرود و يا دراز ميكشد.
4-
به درخواستهاي
اطرافيان توجه نميكند يا در مقابل خواستهها با اعتراض
ميگويد كه
درس دارد.
5-
كم غذا يا نسبت به
غذايي بيميل ميشود.
ب)
اضطراب ناتوان كننده
اضطراب ناتوان كننده
دلهره و تشويق شديدي است كه يا خود فرد دارد و يا اطرافيان
آن را در فرد
تشديد ميكنند. اضطراب شديد اثر منفي روي عملكرد فرد ميگذارد، زيرا
با متأثر و
درگير كردن ذهن، زمينهي فراموشيهاي زودگذر و خطاهاي ادراكي را فراهم
ميكند.
نشانههاي
اضطراب ناتوانكننده:
1-
فرد به خاطر مرور
درسهايش دچار هيجان بيش از حد ميشود.
2-
داراي دلشوره و
دلبهم خوردگي (احساس پروانه در شكم) است.
3-
هنگام مرور درسهايش
دستپاچه و عجول است.
4-
از اينكه هر چه
ميخواند، چيزي نميفهمد نالان است.
5-
از گرفتن نمرهي
كمترس و وحشت دارد.
6-
هنگام درس خواندن،
ناخنهايش را ميجود، پوست لب را ميكند يا با موي سرش
بازي ميكند.
7-
بياشتهاست و
نميتواند غذا بخورد.
8-
حالت تهوع دارد.
9-
گريان است و
بهانهگيريهاي بيدليل دارد.
علتهاي اضطراب
امتحان:
عوامل زير باعث
اضطراب امتحان در فرد ميباشد.
1-
سختگيريهاي بيش
از حد
زماني كه والدين با
نزديك شدن زمان امتحان، فشار مضاعفي براي آماده شدن و گرفتن
نمره (معمولاً
بيست) در مورد فرزند خود به كار ميبرند و يا پي در پي دربارهي
امتحان به او
هشدار ميدهند.
2-
ترس و تهديد
وقتي اطرافيان و
مخصوصاً والدين، شرايط ويژه و سخت در ايام امتحان برقرار
ميكنند و
فرزند خود را از گرفتن نمره ي كم يا عدم قبول شدن ميترسانند و تهديد
ميكنند.
3-
عدم آمادگي
هنگامي كه فرد به علت
نداشتن برنامهريزي درسي و مطالعه ي صحيح آمادگي لازم را
براي امتحان
كسب نكرده باشد.
4-
رقابت
زماني است كه
دانشآموزان در مدرسه و يا فرزندان در خانه براي برتري يافتن بر
يكديگر به
رقابت بپردازند.
5-
والدين مضطرب
وجود اضطراب در
والدين موجب انتقال آن به فرزند و تشديد اضطراب او ميشود
(مخصوصاً در
ايام امتحان).
6-
مقايسه كردن
هرگاه ناتوانيها ي
فردي با تواناييهاي فرد ديگري سنجيده شود و اين امر با
سرزنش همراه
باشد، اعتماد به نفس فرد كم و بر اضطراب او افزوده ميشود.
7-
بيش از حد مهم
جلوه دادن بعضي از درسها
وقتي اطرافيان بعضي
از درسها را به هر دليلي خيلي مهم تلقي ميكنند، در فرد ترس
يا نگرش منفي
نسبت به آن درسها به وجود ميآيد.
8-
پاداش نامناسب
زماني كه اطرافيان
براي قبول شدن يا گرفتن نمره ي بالا (معمولاً بيست) پاداش بيش
از حد در نظر
ميگيرند.
9-
تفكر منفي
وقتي اطرافيان فردي
را با القابي مانند بياستعداد، بيعرضه و ... مورد خطاب
قرار ميدهند،
تصوير ذهني ناتواني يا تفكر منفي را در فرد بوجود ميآورند. اين امر
اضطراب امتحان
را در فرد تشديد ميكند.
10-
بيماريها
اگر بدون توجه به
بيماريهاي جسمي يا روحي رواني و اقدام براي رفع آنها، فشار
بيش از حدي به
فرد براي درس خواندن و آماده شدن براي امتحان وارد شود، ممكن است
دچار اضطراب
شود.
11-
عدم تمركز
عدم دقت و تمركز در
انجام تكاليف يا درس خواندن در طول سال باعث ميشود تا
يادگيري سطحي
باشد و در موقع امتحان يادآوري مطالب دشوار بوده و موجب اضطراب
شود.
12-
مقررات در جلسه ي
امتحان
گاهي قوانين خشك ،
رسمي و انعطاف ناپذيري كه بر مبناي عدم اعتماد به دانشآموز
از سوي مدرسه
و عوامل اجرايي امتحانات وضع گرديده، ميتواند بر شدت اضطراب
بيفزايد.
13-
انتظار بيش از حد
از خود
گاهي اضطراب امتحان
به اين دليل است كه انتظارات فرد از خود، بيش از تواناييهاي
اوست.
راهكارهاي كاهش اضطراب امتحان:
1-
به فرزندمان يادآوري
كنيم همواره به خدا توكل كرده و
هر كاري را با
نام او شروع كند ، زيرا ياد خدا آرامش دهندهي دلهاي مضطرب
است.
2-
بر تواناييهاي
فرزندمان تاكيد كنيم تا اعتماد به نفس او تقويت شود.
3-
انتظارات خود را با
تواناييهاي فرزندمان هماهنگ كنيم و از او توقع بيش از حد
نداشته باشيم.
۴-
تلاشهاي
فرزندمان براي كسب موفقيتهاي هر چند كوچك را قدر بدانيم و او را
تشويق كنيم.
5-
عملكرد فرزندمان را
با خودش مقايسه كنيم ، در صورت پيشرفت او را تشويق كنيم و
در غير
اينصورت در صدد علتيابي و رفع آن باشيم.
6-
امتحان جزيي از
فرآيند آموزش است. آن را عملكرد طبيعي و معمولي آموزش بدانيم
و از حساسيت
بيمورد نسبت به آن بپرهيزيم.
7-
شرايط فيزيكي و عاطفي
مناسبي را در ايام امتحانات براي فرزندمان فراهم
كنيم.
8-
از ابتداي سال تحصيلي
فرزندمان را با نحوهي برنامهريزي درسي، روش صحيح
مطالعه و مرور
درسها آشنا نماييم تا هنگام امتحان از انباشته شدن مطالب درسي و
اضطراب امتحان
بكاهيم.
9-
به فرزندمان اطمينان
خاطر بدهيم كه در كنار او خواهيم بود و اگر مشكلي داشت ،
او را ياري
خواهيم كرد. از به كار بردن عباراتي مانند : «به من ربطي ندارد ، مشكل
خودت است ، از
نوع درس خواندن تو خسته شدم و ...» خودداري كنيم.
10-
به فرزندمان يادآور
شويم كه تمامي تلاش خود را صرف يادگيري درسها نمايد نه
كسب نمره ،
زيرا كساني كه فقط براي به دست آوردن نمره درس ميخوانند مطالب درسي را
زودتر فراموش
ميكنند.
11-
با فرزندمان به
گونهاي رفتار كنيم كه او بتواند عقايد و نگرانيهاي خود را
درباره ي
امتحان آشكارا بيان كند.
12-
آخرين وضعيت درسي
فرزندمان را از معلم يا معلمهايش جويا شويم تا بهتر
بتوانيم به او
كمك كنيم.
13-
از غيبت كردن
فرزندمان در ايام و نزديكي امتحانات حتي الامكان جلوگيري كنيم،
زيرا در اين
دوران درسها دوره ميشوند و فرزندمان ميتواند اشكالات احتمالي خود را
از معلم بپرسد
و آنها را بر طرف كند.
14-
در ايام امتحان فضاي
خانواده را شاد و آرام نگه داريم و از مشاجره و
برخوردهاي
لفظي به خصوص با فرزندانمان خودداري كنيم.
15-
در ايام امتحان از
شركت در جشنها و ميهمانيها و يا برگزاري ميهماني حتي
الامكان
خودداري كنيم.
16-
براي ايجاد تنوع و
رفع خستگي فرزندانمان در ايام امتحان و درس خواندن، مدت
زمان مناسبي
را براي تفريح يا بازي و تماشاي تلويزيون در نظر بگيريم.
17-
ساعت خواب فرزندانمان
را طوري تنظيم كنيم كه خواب مورد نياز آنها تأمين شود،
به عبارت ديگر
شبها زودتر بخوابند تا صبح زودتر بيدار شوند. مطالعه تا نيمههاي شب
علاوه بر
خستگي سبب عدم يادگيري ميشود.
18-
يادآوري نماييم سر
جلسه ي امتحان، لوازمالتحرير و وسايل مورد نياز را با
خود همراه
داشته باشند تا با آرامش خاطر به سوالات پاسخ دهند.
19-
فرزندانمان را روز
امتحان با ملايمت بيدار و زودتر از معمول راهي مدرسه كنيم
كه به موقع سر
جلسه ي امتحان حاضر شوند، تا اضطراب دير رسيدن به اضطراب امتحان
اضافه نشود.
20-
به فرزندانمان آموزش
دهيم كه دعا باعث آرامش و رسيدن به موفقيت ميشود ، اما
شرط مستجاب
شدن دعا، تلاش و كوشش خود ماست.
21-
با استفاده از نمونه
سوالات سالهاي قبل، امتحان آزمايشي از فرزندانمان
بگيريم و آن
را تصحيح كنيم. با اين روش، علاوه بر كاهش اضطراب آنها، درسهايي را كه
بايد بيشتر
تمرين كنند، تشخيص داده و بهتر ميتوانيم آنها را راهنمايي كنيم.
22-
برنامه ي امتحاني
فرزندانمان را در جايي نصب كنيم و به آنها بگوييم، روي هر
امتحاني كه
ميدهند يك خط بكشند. اين كار انگيزهي بيشتري براي درس خواندن و احساس
نزديك شدن به
پايان امتحان را در آنها به وجود ميآورد.
23-
تشويق، تحسين و تأكيد
روي نقاط قوت فرزندانمان را فراموش نكنيم. زيرا اين
رفتارها،
انگيزه ي آنان را براي پيشرفت، بيشتر ميكند.
24-
بهتر است معلمان،
محيط مساعد و آرامي را براي دانش آموزان در جلسه ي امتحان
فراهم آورند
تا اضطراب دانش آموزان كاهش يابد.
25-
اگر معلمان انتظارات،
اهداف ، نحوه ي نمرهگذاري و نوع امتحان را مشخص كنند،
دانشآموزان
ميتوانند با توجه به آنها برنامهريزي كنند تا از اضطرابشان كاسته
شود.
26-
برگههاي امتحان
كلاسي يا تكاليف فرزندانمان را به همراه خود آنها بازبيني
كنيم تا نقاط
ضعف و قوت درسي خود را يافته و در مواردي كه ضعف دارند تمرينات بيشتري
انجام دهند.
27-
توجه داشته باشيم كسب
نمره ي بد فرزندانمان در امتحان به معني بد بودن آنها
نيست. بلكه
بدان معناست كه فعاليت آنها در آن درس كم بوده و يا مفاهيم اساسي آن درس
را نميدانند.
نشاني اينترنتي:
http://www.tebyan.net/Social/House_Family/Teenager_Youth/AdvicesForTeenagers_Youths/2007/11/20/53660.html
نویسنده :مسعود هاشمي