چگونه به افرادی که از افسردگی رنج می برند کمک کنیم ؟
متاسفانه یکی از واقعیتهای اجتماعی ما این است که اغلب افرادی که از ناراحتیهای روانی رنج می برند،
با آنکه می توانند به راحتی درمان شوند، مراجعه به روان پزشک را نقطه ضعف تلقی می کنند . بسیاری
از آنها اختلال روانی را مایه شرم و ننگ می دانند این اشخاص به اعضای خانواده یا دوستانی که بتوانند
آنها را به حرکت در جهت درست تشویق کنند احتیاج دارند .
از آنجایی که افسردگی و مانیا اغلب با نشانه های تردید یا قضاوت ضعیف همراه است کار برنامه ریزی،
دشوار می شود. در این شرایط یکی از دوستان یا اعضای خانواده ممکن است بتواند در این رهگذر بسیار
موثر واقع شود. حصول اطمینان از اینکه بیمار داروهای تجویز شده را مصرف می کند یا طبق قرار قبلی
به پزشک یا درمانگر رجوع می نماید می تواند به سرعت بهبودی کمک نماید. اما اگر این راهنمایی به
گونه ای باشد که بیمار احساس کند به خواسته ها و ارزشهای ا و بهای لازم داده نمی شود، مشکلاتی به
وجود می آید. در صورت امکان می توان با یکی از افراد خانواده یا یکی از نزدیکان بیمار در این زمینه
مشورت نمود.
دوستان و نزدیکان بیمار باید معیاری برای سالم بودن بیمار معالجه شده داشته باشند، یکی از راههای مهم برای رسیدن به این موضوع ، سوال از بیمار و شنیدن نظر اوست . اما اشکال این طرز برخورد این است که بیمار بهبود یافته از اینکه می بیند رفتارش مورد قبول دیگران قرارنگرفته ، ناراحت می شود.
یك راه حل ساده برای پیشگیری از افسردگی در زنان خانه دار
افسردگی نوعی حالت روحی است كه گاه در نتیجه نداشتن شغلی درخور توجه ، در انسان به وجود می آید . هیچ انسانی از افسردگی و اضطراب مصون نیست. هر فردی در طول عمر خود بالاخره طعم ناگوار محرومیت ، یأس ، سرخوردگی و ماتم را می چشد ، ولی این حالت هیچوقت نمی تواند یك بیماری تلقی شود؛ بلكه در واقع یك نوع واكنش در برابر حوادث ناگوار زندگی است . احساس بیهودگی و ملالت تدریجی نیز از عوامل تشدید كننده این حالت محسوب می شود به طوری كه نوعی كسالت مزمن را به وجود می آورد كه با شدت خود ادامه زندگی را برای شخص غیرممكن می سازد و در بعضی موارد حتی منجر به خودكشی می شود. در این صورت نمی توان افسردگی را یك حالت دانست بلكه یك نوع بیماری روانی است كه درمان قطعی نیز ندارد و تنها درمان آن به دست خود شخص بیمار است .
زنان خانه دار به دلیل آنكه بیشتر اوقات زندگی خود را در خانه به سر می برند و با انجام كارهای تكراری و روزمره به نوعی خستگی روحی می رسند ، در زمره این افراد قرار می گیرند. این قیبل زنان همواره از دردهای جسمانی می نالند. در حالی كه غالب خستگی های روزمره آنها ناشی از حالات فكری نظیر عصبانیت – ملالت – قدرناشناسی افراد و بیهودگی نسبت به زندگی است و در حقیقت خستگی كه صرفاً جنبه جسمانی داشته باشد وجود ندارد. بیشتر حالات فوق را در زنانی می توان مشاهده كرد كه به تازگی زندگی مشترك خود را شروع كرده اند و دارای فرزند نیستند و در واقع انتظارات بیشتری را نسبت به زنان دیگر از همسران جوان خود دارند. درحالی كه در جامعه امروز ایران ، مردان به دلیل وضعیت ناهنجار اقتصادی ، اوقات بیشتری را در خارج از خانه صرف می كنند و برای دستیابی به یك زندگی ایده آل مجبورند كه در روز دو یا سه شیفت كاری داشته باشند و این عدم حضور طولانی آنها در خانه بیشترین صدمه را متوجه همسران و در بعضی موارد متوجه فرزندان آنها می كند و همین احساس كه توجهی نسبت به آنها نمی شود كم كم در آنها حالات روحی افسردگی ایجاد می كند.
اما می توان با این حالت مبارزه كرد.
درمان افسردگی تنها در طی زمان و با تحمل صبر و بردباری میسر خواهد بود و تنها به دست خود شخص صورت می گیرد. در واقع شخص باید از درون با خود بجنگد و زمان فراغت خود را با مسائل دیگری همچون هنرهای دستی و مطالعه كتب راهنما كه نقش ارزنده ای دارند، سرگرم كند. به راحتی می توان با یك برنامه ریزی دقیق و منظم مسیر زندگی را از حالت ركود و یكنواختی نجات داد. به عنوان مثال می توانید برای مقابله با ایجاد احساس كم توجهی و قدر ناشناسی همسر خود ، محسنات او را در نظر داشته و یا حتی بر روی كاغذی یادداشت و در جایی از خانه نصب كنید و به مرور آن بپردازید. از طرف دیگر می توانید هر روز با خود صحبت كنید و افكاری چون خوشی ، نیرومندی و آرامش را به مغز خود راه داده و اجازه ندهید یكنواختی و كسالت ، غبار غم را بر زندگی شما بیفشاند
دور و بر ما آدم هاى متفاوتى دیده مى شوند. برخى چنان حساسند كه حتى با كوچك ترین مسئله جزیى كه شاید براى دیگران جالب و شادى آور باشد، دچار افسردگى مى شوند، همان موریانه اى كه هر لحظه امكان دارد آدم را تا ته بجود.
آمدن زمستان یكى از همین مسائل پیش پاافتاده ایست كه مى تواند به بروز واقعه اى بس ناگوار منجر شود. با آمدن فصل زمستان و كوتاه شدن طول روز، بسیارى افراد به افسردگى مبتلا مى شوند. این نوع افسردگى كه «افسردگى فصلى» نامیده مى شود اغلب در پاییز و زمستان اتفاق مى افتد و بیش از همه جوانان و زنان را گرفتار مى كند. افسردگى فصلى تحت تأثیر ملاتونین بروز مى كند. ملاتونین هورمونى است كه توسط غده پینه آل در مغز ساخته و ترشح مى شود و نقش مهمى در تنظیم ساعت بیولوژیك بدن ایفا مى كند.
ملاتونین در فصل سرما و به دلیل تاریكى زیاد، بیش از فصول دیگر سال ترشح مى شود و از آنجا كه هرچه ترشح ملاتونین بیشتر باشد بروز اختلالات خلق و خو نیز بیشتر است، افراد زیادى در زمستان دچار افسردگى مى شوند.
ساعت بیولوژیك بدن انجام فعالیت هایى نظیر تولید پروتئین، رشد مو، میزان اشتها، تنظیم درجه حرارت بدن، و خواب و بیدارى را بر عهده دارد كه همه تحت تأثیر هورمون ملاتونین دچار تغییرات مى شوند. ملاتونین در فصل سرما و به دلیل تاریكى زیاد، بیش از فصول دیگر سال ترشح مى شود و از آنجا كه هرچه ترشح ملاتونین بیشتر باشد بروز اختلالات خلق و خو نیز بیشتر است، افراد زیادى در زمستان دچار افسردگى مى شوند. جوان هایى كه ناخودآگاه به افسردگى مبتلا مى شوند، ابتدا آن را مشكلى جدى تلقى نمى كنند در حالى كه این بیمارى اگر به طور صحیح درمان نشود، عوارض شدیدترى را به همراه مى آورد. احساس پوچى، یأس و ناامیدى، اضطراب ، تباهى، نفرت، اختلال در خواب، از دست دادن اشتها، عدم تمایل به انجام كارهاى روزانه و از دست دادن احساس شادمانى و نشاط، علائمى است كه فرد مبتلا را درگیر مى سازد. گرچه این حالت ها به دلیل تغییرات بیولوژیك بدن طبیعى است ولى اگر روز به روز شدیدتر شود و فرد به تنهایى و انزوا كشیده شود، باید هرچه سریع تر دست به كار شد و فرد را از بحران موجود نجات داد. در صورتى كه علائم ظاهرى این افسردگى در شما دیده مى شود، تلاش كنید تا دیر نشده و به ماه هاى آخر زمستان نرسیده ایم افسردگى را از خود دور كنید. دارو درمانى و روان درمانى دو راه متفاوت براى رفع افسردگى به شمار مى روند. اولى چندان توصیه نمى شود زیرا مصرف بیش از حد داروهاى ضدافسردگى علاوه بر این كه سیكل معكوس ایجاد مى كند باعث بروز عوارض جانبى بسیارى خواهد شد. روان درمانى بیش از دیگر راه ها مورد توجه متخصصان علوم روان پزشكى است.
در طول ماه هاى پاییز و زمستان، با كوتاه تر شدن طول روزها و كم شدن نور خورشید، برخى افراد غمگین و افسرده مى شوند و به زودى نیز بهبود پیدا مى كنند. افرادى كه مبتلا به «اختلال تأثیر فصلى» یا به اصطلاح SAD هستند حالت افسردگى عمیق ترى را تجربه مى كنند. افراد مبتلا به این اختلال روحى تمایل پیدا مى كنند كه بیشتر بخوابند، پرخورى كنند و در طول فصل هاى پاییز و زمستان دچار اضافه وزن مى شوند. آنها ممكن است احساس خستگى مفرط داشته باشند و از طرفى هم قادر نیستند برنامه منظم خود را انجام دهند. برخى افراد احساس افسردگى و تحریك پذیرى مى كنند و حتى اشتیاق خود را براى شركت در تعاملات اجتماعى از دست مى دهند.
تصور مى شود كه این اختلال فصلى به دلیل اختلال و برهم خوردن سیكل خواب و بیدارى بروز می کند که در نتیجه كاهش نور خورشید در زمستان است.
كاهش نور خورشید منجر به كاهش میزان ترشح هورمون ملاتونین مى شود كه این امر نیز احساس خواب آلودگى و خستگى را در افراد مبتلا افزایش مى دهد. وقتى فصل بهار مى رسد این علائم به تدریج از بین مى روند.
دكتر جاكوبز، مدیر اجرایى مركز بازبینى بهداشت روانى و استاد روان شناسى دانشكده پزشكى هاروارد در این باره گفت: این اختلال یك مشكل واقعى است و نیاز به تشخیص و اغلب نیاز به درمان دارد كه حدود 75 درصد زنان به آن مبتلا مى شوند. وى همچنین افزود: اگرچه این بیمارى معمولاً با حالت هاى شدید بیمارگونه و بسترى شدن همراه نیست اما ممكن است در برخى افراد تمایل به خودكشى به وجود آورد، و اگر چنین اتفاقى بیفتد این افراد باید فوراً با یك متخصص مراقبت هاى بهداشتى مشورت كنند. در اكثر موارد این اختلال بسیار خفیف از سوى خود فرد قابل كنترل است اما در برخى موارد نیاز به بررسى و رسیدگى وجود دارد.
درمان این اختلال بستگى به شدت علائم آن دارد و ممكن است به سادگى قرار گرفتن در معرض نور خورشید و یا گذراندن ساعات بیشترى از روز در كنار پنجره در طول ماه هاى تاریك باشد. اما اگر علائم تشدید شوند، ممكن است به نور درمانى (قرار گرفتن در معرض نور مصنوعى) نیاز باشد و حتى در شرایط حادتر نیز روان درمانى و تجویز داروهاى ضدافسردگى مورد نیاز است.
محققان علوم پزشكى اعلام كردند زنانى كه دچار افسردگى شدید هستند بیشتر از دیگر زنان در معرض ابتلا به آلرژى قرار دارند .این محققان تأكید كردند به نظر مى رسد آلرژی ها در مردانى نیز كه شخصیت هاى حساس، عصبى و مضطرب دارند بیشتر بروز مى كنند. به گزارش خبرگزارى رویترز از نیویورك، این یافته ها كه حاصل مطالعه بر روى سه هزار و سى و دو فرد بالغ آمریكایى است، نشان مى دهد بین رفتارهاى شخصیت عصبى و افسرده با انرژى رابطه برقرار است و این ارتباط بین زنان و مردان متفاوت است. خلق افسرده، احساس پوچى و غمگینى یا گریان بودن در اكثر اوقات روز و كاهش علاقه و لذت تقریباً در تمام فعالیت ها از نشانه هاى افسردگى هستند.
شامل اختلال در خواب است كه مى تواند به صورت پرخوابى و كم خوابى باشد که هر شب وجود دارد و نیز كاهش یا افزایش اشتها كه مى تواند منجربه كاهش یا افزایش وزن شود.
همچنین بیماران افسرده ممكن است در حركات خود كندى یا بى قرارى داشته باشند؛ آنها تقریباً هر روز احساس خستگى یا فقدان نیرو دارند، از دیگر علائم افسردگى احساس بى ارزشى یا گناه به صورت مفرط و نامتناسب است. كاهش توانایى در تمركز فكر، و ناتوانى در تصمیم گیرى هم از دیگر نشانه هاى این بیمارى شایع اعصاب و روان محسوب مى شود. گاه افكار مکرر مربوط به خودكشى نیز این افراد را آزار مى دهد. براى تشخیص افسردگى و شروع درمان، وجود دو علامت از نشانه هاى یاد شده كه دست كم دو هفته نیز استمرار داشته باشند ضرورى است .
روزنامه ایران
آیا تا کنون متوجه تغییرات خلقی خود در فصل پاییز و زمستان شده اید؟!!آیا در این فصول بیشتر احساس خستگی و خواب آلودگی می کنید؟!
برخی افراد از علائم افسردگی ناشی از تغییر فصل در پاییز و زمستان رنج می برند.علائمی که در فصل های دیگر مانند بهار و تابستان فروکش کرده و دیده نمی شود.به این علائم(S.A.D) یاSEASONAL AFFECTIVE DISORDER یا افسردگی وابسته به فصل(افسردگی فصلی) می گوییم. در واقع (SAD) به اختلالات خلقی گفته می شود که به دلیل تغییرات طول مدت روز در فصل های مختلف به وجود می آید.
(SAD) برای اولین بار در سال 1845 مورد بررسی قرار گرفت و نهایتا در اوایل سال 1980 به این اسم نام گذاری شد.
از آنجا که نور خورشید در فصل های مختلف بروی فعالیت حیوانات می تواند تاثیرات متفاوتی داشته باشد(مانند خواب زمستانی و دوره های باروری )، SAD هم ممکن است ناشی از تغییرات طول روز و شدت نور در فصول مختلف باشد.
افسردگی در فصل پاییز و زمستان مربوط به ترشح هورمون ملاتونین است که "هورمون وابسته به خواب" نیز نام دارد و در تاریکی و هنگام خواب شبانه بیشترین میزان ترشح را دارد.
متناسب با تغییرات فصل، تغییراتی در ساعت بیولوژیکی بدن بوجود می آید. این تغییرات در روشنایی و نور ناشی از تغییر فصل هر چند که جزئی باشد، می تواند باعث عدم تطابق ساعت فیزیولوژیکی بدن با برنامه روزانه شخص شود.
شایع ترین ماه هایی که می تواند منجر به تغییرات فصلی و افسردگی شود، دی و بهمن ماه می باشد و بیشتر افراد مبتلا را خانم های جوان تشکیل می دهند.
در این اختلال علائم شایع افسردگی مانند تغییرات خلقی، پرخوری، افزایش وزن، افزایش میزان خواب دیده می شود. همچنین تمایل به مصرف مواد غذایی قندی و نشاسته ای افزایش می یابد. قابل توجه است که این علائم در فصل های بهار و تابستان بهبود کامل می یابند.
این اختلال افسردگی در فصل پاییز و زمستان مربوط به ترشح هورمون ملاتونین از غده پینه آل در مغز است. این هورمون که "هورمون وابسته به خواب" نیز نام دارد، در تاریکی و هنگام خواب شبانه بیشترین میزان ترشح را دارد. بنابراین در پاییز و زمستان که طول روز کوتاه و طول شب بلند می شود، میزان ترشح این هورمون در بدن افزایش می یابد و در فرد ایجاد علائم افسردگی می کند.
محققان دریافته اند که فتوتراپی(نور درمانی) می تواند از ترشح بیش از حد ملاتونین در بدن جلوگیری کند. اغلب افراد به این درمان پاسخ می دهند.
این شیوه ی درمان شامل نور سفید فلوروسنت است که بر صفحه فلزی انعکاس داده می شود و شخص در مقابل این نور، با چشمان باز بدون نگاه مستقیم به نور قرار می گیرد.از این شیوه درمانی به مدت نیم الی دو ساعت در روز استفاده می کنند.
البته در موارد خفیف بیماری، قدم زدن در نور آفتاب به تنهایی می تواند شخص را در بهبود بیماری کمک کند. طی یک بررسی دریافته اند کهیک ساعت قدم زدن در نور آفتاب به اندازه دو ساعت قرار گرفتن در مقابل نور سفید فلوروسنت می تواند در بهبود بیماری موثر باشد.
اگر فتوتراپی موثر واقع نشود (که البته درصد کمی را شامل می شود)، می توان از داروهای ضد افسردگی در درمان بیماری کمک گرفت. البته عوارض ناشی از مصرف داروهای ضد افسردگی را نباید فراموش کرد.
دكتر فاطمه ذهبی
1- صبح ها زودتر از خواب بلند شوید و به پیاده روى بروید. انجام فعالیت هاى ورزشى به ویژه پیاده روى در هواى آزاد و روشنایى روز سهم بسزایى در كاهش افسردگى دارد.
2- خود را در اتاق تاریك و بسته حبس نكنید. هرچه بیشتر در معرض تابش نور خورشید قرار بگیرید، زودتر از علائم افسردگى فصلى خلاص مى شوید.
صبح ها زودتر از خواب بلند شوید و به پیاده روى بروید. انجام فعالیت هاى ورزشى به ویژه پیاده روى در هواى آزاد و روشنایى روز سهم بسزایى در كاهش افسردگى دارد.
3- از گرفتن رژیم هاى كاهش وزن كه بدون قواعد علمى است خوددارى كنید. براى رهایى از اختلالات خلق و خوى تا مى توانید از سبزى و میوه استفاده كنید و به میزان ویتامین گروه B كه در گوشت قرمز، جگر، تخم مرغ ، غلات ، دانه هاى خوراكى و ماهى یافت مى شود، در رژیم غذایى تان بیفزایید.
4- مصرف قهوه و شكر را در روز كاهش دهید. شكر از تأثیر ویتامین گروه B در بدن مى كاهد و علائم افسردگى را شدت مى بخشد.
5- كمبود آهن، امگا ? ، و اسیدفولیك نیز تأثیر مستقیمى با بروز علائم افسردگى دارد، پس هر چه بیشتر از گذشته به رژیم غذایى تان اهمیت دهید.
6- از پیله تنهایى كه در درون تان كشیده اید، خارج شوید و با دوستان خود صحبت كنید. براى تغییر حالت عمومى تان، بیشتر از روزهاى گذشته در اجتماع بچرخید و با دوستان و همفكران خود تبادل نظر كنید.اگر هم با تمام توصیه هاى فوق تغییرى در درون تان مشاهده نشد تا دیرتر شده به روان پزشك مراجعه كنید.
با پیشرفت علم، ارتباط بین سلامت ذهنی و روحی با نوع غذا و نوشیدنی اثبات شده است. ولی با این همه برای درمان مشکلات روانی، بیشتر از داروهای روان درمان استفاده می شود. در حالیکه بجای دارو، می توان از جایگزین های آن مثل غذا که هم در دسترس و هم مناسب تر است ، استفاده کرد.
هر یک از افراد در زندگی روزمره خود با نشیب و فرازهای احساسات روبرو هستند مثل شادی و غم، رضایت و دلسردی، خنده و گریه.
بعضی اوقات رفتاری که از ما سر می زند، مطابق با موقعیتی است که در آن قرار گرفته ایم و چنین رفتاری طبیعی است. مثلاً اگر با فوت یکی از اقوام و خویشان غمگین شویم، طبیعی است. یا اگر دانش آموزی سخت کوش و درس خوان، در امتحان با نمره خوبی قبول شود و در اثر آن خوشال و راضی باشد، طبیعی است یا اگر فردی جویای کار، بتواند شغل مناسبی پیدا کند و در اثر آن خوشحال شود، طبیعی است.
بروز افسردگی در افراد مختلف، متفاوت است و هر فردی با هر سنی و در هر موقعیتی می تواند دچار افسردگی شود. تقریباً از هر 4 نفر، یک نفر در زندگی خود دچار افسردگی یا سایر اختلالات روحی شده است.آمار نشان می دهد زنان کمی بیشتر از مردان مستعد ابتلا به افسردگی هستند. شیوه زندگی ، رفتار فرد و نوع ارتباط با دیگران در بروز افسردگی موثر هستند.
افسردگی ممکن است در اثر برخی از وقایع ناگوار رخ می دهد . مثل فوت یکی از عزیزان، وجود یک بیماری خطرناک در یکی از افراد خانواده، طلاق، ورشکستگی یا سایر مشکلات مالی.
عواملی که باعث ایجاد افسردگی می شوند شامل : کمبود مواد مغذی یا دریافت بیش از حد آنها، داروها، الکل، کافئین (قهوه ) ، نیکوتین ( سیگار )، قند خون پایین، عدم تعادل هورمونی بدن، آلرژی، مسمومیت با فلزات سنگین و سایر مسمومیت ها.
بعضی افراد دچار افسردگی فصلی می شوند ، مثلاً در فصل زمستان بیشتر دچار افسردگی می شوند، زیرا روزهای این فصل کوتاه و بیشتر ابری و شب های آن طولانی است.
اگر فردی 5 مورد از علائم زیر را داشته باشد و مدت آنها هم بیش از یک ماه طول بکشد، نشان می دهد دچار افسردگی شده است.
1- تغییر اشتها که منجر به کاهش یا افزایش وزن شود.
2- کم خوابی یا پرخوابی
3- کنترل نداشتن بر رفتار
4- فعالیت بیش از حدّ یا سستی و رخوت
5- کاهش علاقه و میل جنسی
6- خستگی و بی حالی
7- احساس بی ارزشی یا احساس گناه
8- عدم تمرکز حواس
9- فکر خودکشی
اگر فردی 5 مورد از علائم بالا را داشته باشد و مدت آنها هم بیش از یک ماه طول بکشد، نشان می دهد دچار افسردگی شده است.
کمبود مواد مغذی در اثر یک رژیم نامناسب، اثرات بسیار بدی بر روی حافظه، تمرکز، رفتار و حالات روحی فرد دارد، هر چند که به ندرت این کمبودها توسط متخصصین تشخیص داده می شود. کمبود روی، آهن، منیزیم و ویتامین های گروه B باعث افسردگی می شود.
روی
کمبود روی باعث کمبود اشتها، تغذیه ناکافی و خستگی مزمن غیرقابل اجتناب می شود. بسیاری از افرادی که دچار خستگی مزمن هستند، وقتی به پزشک مراجعه می کنند ، علت خستگی آنها به درستی تشخیص داده نمی شود و به آنها گفته می شود که دچار افسردگی هستند و داروهای ضد افسردگی به آنها می دهند. بسیاری از این داروها مانع جذب روی در بدن می شوند. کاهش مقدار روی در بدن علاوه بر کاهش اشتها و ایجاد خستگی، باعث بروز افسردگی می گردد. بنابراین برای جلوگیری از بروز افسردگی باید روزانه به مقدار کافی از منابع غذایی روی استفاده کنید.
منابع غذایی روی شامل : تخمه کدو، قارچ، سویا، جوانه گندم، سبوس گندم، کنجد، کاکائو، تخمه آفتابگردان، برنج، ذرت ، نان سبوس دار( مثل نان سنگک) ، جو، پنیر، حبوبات مثل نخود و لوبیا، آجیل (مخصوصاً بادام)، بادام زمینی، کره بادام زمینی، آرد سبوس دار و برنج قهوه ای است.
مصرف بیش از حد کافئین از جذب املاح در بدن جلوگیری می کند و باعث بروز افسردگی می شود. کافئین در قهوه، چای،کاکائو و نوشابه های سیاه وجود دارد. کافئین باعث تحریک بیش از حد سیستم عصبی مرکزی و در نتیجه آشفتگی ذهنی می شود.
مصرف بیش از حد شکر و کربوهیدرات های تصفیه شده مثل کیک، شیرینی، شکلات، نوشابه و ژله نیز باعث افسردگی می شود. الکل هم باعث افسردگی شدید می شود.
کمبود بعضی ویتامین ها نیز روی وضعیت روحی اثرات منفی دارد که شامل مواد زیر است:
ویتامین C
علائم کمبود : افسردگی، خستگی بیش از حدّ، طغیان رفتارهای عصبی و هیجانات زیاد.
منابع غذایی ویتامین C : پرتقال ، لیمو، نارنج، نارنگی، کیوی ، توت فرنگی، تمشک ، سیب زمینی، فلفل قرمز، فلفل دلمه ای، فلفل سبز، گوجه فرنگی، گریپ فروت، هندوانه ، شلغم ، پیاز بهاری، نخودفرنگی و سبزیجات سبز مثل کلم بروکلی، کلم پیچ، جعفری، شاهی آبی، اسفناج و گل کلم.
ویتامین B12
علائم کمبود : رفتارهای روانی، جنون، کاهش قدرت حافظه، هذیان گویی، وضعیت بیمارگونه روحی
منابع غذایی : جگر ، قلوه ، شیر ، پنیر ، تخم مرغ و ماهی .
ویتامین B1
علائم کمبود : افسردگی، بداخلاقی، کاهش قدرت حافظه و تمرکز، احساس خستگی.
منابع غذایی : غلات صبحانه، نخودفرنگی، تخمه آفتابگردان، ارزن، جوانه گندم، کنجد، سویا، آجیل (بخصوص بادام هندی، بادام، گردو)، حبوبات( بخصوص نخود، لوبیا، عدس )، گندم سبوس دار، سیب زمینی، گندم سیاه یا چاودار.
ویتامین B6
علائم کمبود : جنون و افسردگی.
منابع غذایی : جوانه گندم ، آرد جوی دو سر، آجیل ( مخصوصاً گردو)، حبوبات( مثل سویا، عدس، لوبیا)، جو، موز ، بادام زمینی، کره بادام زمینی، آووکادو، گندم ، کشمش.
اسید فولیک
علائم کمبود : خستگی مزمن، پریشانی، بی خوابی، فراموشی، گیجی.
منابع غذایی : مخمر، لوبیا، کلم بروکلی، کاسنی، حبوبات(خصوصاً نخود)، سویا، سبزیجات(مخصوصاً اسفناج، کلم، بامیه )، بادام، چغندر ، هویج ، گردو، آرد جوی دوسر، برنج قهوه ای و ذرت.
ویتامین B3
علائم کمبود : کاهش حافظه، آشفتگی های روحی، افسردگی و اضطراب.
منابع غذایی : عصاره مخمر، مخمر آبجو، پنیر، بادام زمینی، کره بادام زمینی، کنجد، برنج قهوه ای، آرد سبوس دار، جوانه گندم، نان سبوس دار، جو، حبوبات مخصوصاً نخود
بیوتین
علائم کمبود : بی حالی شدید، افسردگی، پرخوابی.
منابع غذایی : تخم مرغ ، جگر، گل کلم ، قارچ ، موز ، هندوانه، توت فرنگی ، بادام زمینی.
پانتوتنیک اسید
علائم کمبود : بی خوابی، خستگی شدید، افسردگی، جنون.
منابع غذایی : لوبیا، بادام زمینی، کره بادام زمینی، حبوبات مخصوصاً نخود و سویا ، قارچ، آجیل به خصوص بادام هندی و فندق، آووکادو، کلم بروکلی، آرد جوی دو سر
در قسمت قبلی این مقاله به علائم افسردگی و اثر کمبود برخی از ویتامینها در بروز افسردگی اشاره کردیم. در این قسمت به بیان اثر برخی داروها و مواد غذایی دربروز افسردگی وهمچنین توصیه هایی برای بهبود آن می پردازیم.
بعضی داروها نیز باعث بروز افسردگی می شوند مثل آنتی بیوتیک ها، باربیتورات، آمفتامین، کورتیکوستروئیدها ، مصرف طولانی مدت استروئیدها، داروهای مسکن، ضد التهاب مفاصل، ضد دیسک، ضد تشنج، فشار خون بالا، قلبی، آریتمی (نامنظمی ضربان قلب)، ضد بارداری، ضد پارکینسون، داروهای روان درمان و داروهایی که برای درمان افراد الکلی استفاده می شود.
اگرچه افراد سیگاری ادعا می کنند برای تمدد و آرامش اعصاب سیگار می کشند، ولی در حقیقت با این کار بیشتر به اعصاب خود آسیب می رسانند، زیرا نیکوتین موجود در سیگار با مقادیر بالای مونواکسید کربن در خون ترکیب می شود و اثرات مخرب و مضری بر روی عملکرد مغز و اعصاب به جای می گذارد.
تغذیه صحیح باعث بهبود افسردگی و ارتقاء سلامت روحی و توانایی ذهنی می شود.برای تأمین مواد مغذی مورد نیاز برای بهبود افسردگی ، باید انواع مختلفی سبزی، میوه، سالاد، غلات سبوس دار، لوبیا، ماکارونی، برنج و نان را مصرف کرد.
انگور، جوانه گندم، مخمر آبجو(ماءالشعیر)، جوی دو سر، گندم، شیر و لبنیات، انواع توت، انجیر (خشک یا تازه)، آجیل (شور نباشد)، زنجبیل، ریحان و رزماری نقش مهمی در بهبود افسردگی دارند.
به دلیل داشتن قند زیاد باعث نوسانات ناگهانی قند خون می شود. برای اینکه مغز به درستی کار کند، نیاز به یک منبع قندی دارد که بطور منظم و پیوسته کار کند. اما وقتی قند خون بطور ناگهانی از مقادیر خیلی بالا به مقادیر خیلی کم افت می کند، اثرات مخربی بر روی رفتار و حالات روحی فرد دارد.
بنابراین مصرف زیاد کاکائو ، به دلیل افزایش قند خون اثرات بدی بر رفتار و عملکرد مغز دارد. ولی مصرف کم کاکائو حال فرد افسرده را بهتر می کند، زیرا تئوبرومین موجود در کاکائو باعث آزاد سازی ایندورفین ها از مغز می شوند. ایندورفین ها موادی هستند که باعث بوجود آمدن احساس عاشق شدن و خوشی در فرد می شوند.
دریافت کافی انرژی، مصرف پروتئین و املاح برای حفظ سلامت روانی لازم است
در کل، توجه به تغذیه صحیح، آسان ترین و نخستین مرحله اساسی بهبود افسردگی است. برای درمان یک شخص افسرده، در مرحله ی اول باید وضعیت غذایی او را بررسی کرد. در حالیکه اکثر پزشکان این کار را نمی کنند. همیشه باید مقدار قندخون را در حد ثابت و مشخصی نگه داشت و از افت یا افزایش قند خون جلوگیری کرد. همچنین غذاهای غنی از ویتامین های گروه B را در برنامه غذایی روزانه خود مصرف کرد.
دریافت کافی انرژی، مصرف پروتئین و املاح برای حفظ سلامت روانی لازم است.
1- مواد غذایی، تأثیر زیادی بر روی رفتار و عملکرد مغزی دارند. برنامه ی غذایی نامناسب به خصوص مصرف زیاد تنقلات پرکالری و فاقد مواد مغذی، علت اصلی بروز افسردگی است، زیرا ترکیباتی بنام «انتقال دهنده های عصبی» در مغز تحت تأثیر غذایی است که می خوریم.
2- بسیاری از مواد مغذی در عملکرد مغزی و هورمونی بدن شرکت دارند که احساسات ما را تحت تأثیر قرار می دهند. بنابراین یک برنامه غذایی سالم همراه با مصرف مکمل های غذایی برای بسیاری از افرد مبتلا به افسردگی مفید است.
3- مصرف فراوان سبزیجات بطور خام یا کمی پخته، بعضی میوه ها، برنج سبوس دار، حبوبات مثل لوبیا، عدس و سویا ، مرغ بدون پوست، بوقلمون بدون پوست و ماهی مفید است.
4- تا حد امکان از مصرف شکر و شیرینی جات و آرد بدون سبوس پرهیز کنید. این مواد غذایی به دلیل تصفیه و فرآوری شدن ، فاقد 15 نوع ویتامین و املاح مورد نیاز برای حفظ تعادل روحی بدن لازم را ندارند. به همین دلیل مصرف زیاد اینگونه مواد غذایی بجای مواد غذایی مفید، خیلی زود باعث ایجاد کمبود مواد مغذی در بدن شما خواهد شد.
همچنین این مواد باعث می شوند شما یک مرتبه احساس انرژی و نشاط کنید و یک مرتبه هم احساس افت و غم، در نتیجه بیشتر دچار خستگی و افسردگی می شوید.
در طی ورزش، مغز مواد شیمیایی بنام اندورفین و انکفالین را آزاد می کند که درد را از بین می برند.
1- با مراجعه به پزشک ببینید که آیا دچار آلرژی غذایی هستید یا خیر؟
2- آزمایش بررسی املاح مو را انجام دهید تا در مورد عدم مسمویت با فلزات سنگین مطمئن شوید.
3- با مراجعه به پزشک غدد، عدم ابتلا به کم کاری تیروئید را بررسی کنید.
4- هر روز مقداری ورزش کنید. در طی ورزش، مغز مواد شیمیایی بنام اندورفین و انکفالین را آزاد می کند که درد را از بین می برند. همچنین باعث احساس شادی و نشاط می شوند. افرادی که هر روز بطور منظم و پیوسته ورزش می کنند ابراز می کنند که بعد از ورزش احساس خوبی دارند. بنابراین بهترین راه برای رهایی از افسردگی، ورزش منظم است.
امروزه، متأسفانه بیماری افسردگی یكی از بیماری های رایج در میان اقشار مختلف مردم است. در بیماری افسردگی واكنش ها غیر طبیعی هستند. یعنی انسان در برابر ناملایمات و شكست ها بیش از حد افسرده می شود. و زمان افسردگی نیز طولانی تر از دیگران ، در همین شرایط است . علل ابتلا به این بیماری ، ارث ، تغییرات شیمیایی مغز ، از دست دادن والدین در كودكی و حوادث ناخوشایند زندگی ، بیماری های جسمی مختلف و استفاده از بعضی داروهاست. جهت درمان ، بهترین راه ، دارو درمانی است.
با توجه به این كه گاه لازم است از شش ماه تا سه سال این داروها مصرف شود تا درمان كامل صورت گیرد تصمیم گرفتیم تمام داروهای ضد افسردگی را به همراه عوارض جانبی شان معرفی نماییم تا بخصوص از ایجاد تداخلات دارویی در بیماران افسرده جلوگیری شود.
داروهای ضد افسردگی ، گروهی از داروها هستند كه برای درمان بیماران افسرده مورد استفاده قرار می گیرند به طوری كه وضعیت روحی بیشتر بیماران افسرده با استفاده از این داروها بسیار بهتر شده است.
این گروه از داروها برخی ازمواد شیمیایی را در مغز كاهش می دهند. این مواد شیمیایی تحت عنوان نرو ترانسمیترneuro transmitters خوانده می شود. برای عملكرد طبیعی ، مغز به این نرو ترانسمیترها نیاز دارد. داروهای ضد افسردگی با قرار دادن این نرو ترانسمیترها ( مواد شیمیایی طبیعی ) در دسترس مغز، به بیماران افسرده كمك زیادی می كنند.
همانند سایر داروها، داروهای ضد افسردگی ممكن است عوارضی جانبی را در فرد مصرف كننده ایجاد كنند. البته كلیه افراد مصرف كننده به این عوارض جانبی مبتلا نمی شوند. هر نوع عارضه جانبی كه فرد ، به آن مبتلا می شود بستگی به داروی انتخابی پزشک برای فرد افسرده دارد.
امروزه انواع مختلفی از داروهای ضد افسردگی ساخته شده است، معمولی ترین گروه های دارویی عبارت اند از:
1- داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای
2- داروهایی كه به طور انتخابی مهار كننده های سرتونینی را تحریك می كنند یا SSRIS
3- مهار كننده های مونوآمینواكسید ازMAOIS
4- سایر گروه های دارویی.
داروهای سه حلقه ای جهت درمان طولانی مدت افسردگی مورد استفاده قرار می گیرد. از داروهای این گروه می توان به داروی آمی تریپتیلینAmitriptyline ( با نام تجاری الاویلElavil ) ؛ دیسیپرامین Desipramine ( با نام تجاری نووپرآمینNovopramine) ؛ ایمی پرامینImipramine ( با نام تجاری جانیمین ، توفرانیلJanimine / Tofranil) و نورتریپتیلینNortriptyline ( با نام تجاری پاملور،Pamelor ) اشاره كرد.
: خشكی دهان ، تاری دید ، یبوست ، مشكلاتی در ادرار كردن، آب سیاه چشم، اغتشاش فكری و خستگی. این گروه از داروها علاوه بر عوارض قلبی می توانند بر رویف شارخون و تعداد ضربان های قلب اثر بگذارند.
گروه جدیدی از داروهای ضد افسردگی ، داروهایی همانند: فلوكستینFluoxetine ( نام تجاری:Prozac )، پاروكستین Paroxetine ( با نام تجاری : Pxil) و سرترالین Sertraline( با نام تجاری:Zolof ) هستند.
كلیه این داروها ( منظور گروه جدید داروها) تحت عنوان گروهSSRIS نامیده می شوند. عوارض جانبی داروهای این گروه از داروهای سه حلقه ای كمتراست. تعدادی از عوارض جانبی كه به وسیله داروهای گروهSSRIS ایجاد می شوند عبارت اند از:
كاهش اشتها، تهوع، عصبانیت ، بی خوابی ، سردرد و مشكلاتی در رفتار جنسی. افرادی كه داروی فلوكستین (Fluxetine ) را مصرف می كنند، ممكن است علاوه بر عوارض فوق ، احساس ناتوانی و خستگی شدید ، به طوری كه قدرت برخاستن از جا را نداشته باشند، ذكر كنند.
بیمارانی كه داروی پاروكستین (Paroxetine ) برایشان تجویز شده ممكن است از عوارضی مثل خشكی دهان و احساس خستگی شكایت داشته باشند و بیماران مصرف كننده سرترالین (Sertraline) نیز علاوه بر عوارض جانبی عمومی وابسته به داروهای گروهSSRIS ممكن است از اسهال شاكی باشند.
1- داروی ونلافاكسینVenlafaxine ( با نام تجاری: Effexor ) كه عوارض جانبی زیر را دربیماران مصرف كننده این دارو ایجاد می كند.
این عوارض عبارت اند از:تهوع ، كاهش اشتها ، هیجان و اضطراب، سردرد، بی خوابی و خستگی. سایر عوارض جانبی كه به نسبت عوارض فوق كمتر معمول هستند، عبارت اند از:
خشكی دهان، یبوست ، كاهش وزن ، مشكلاتی در رفتار جنسی ، افزایش فشارخون ، افزایش ضربان قلب و افزایش میزان كلسترول خون.
2 – داروی نفازودونNefazodone) به نام تجاری : Serzone ) و عوارض جانبی : سردرد ، تاری دید ، گیجی ، تهوع ، یبوست ، خشكی دهان و خستگی .
مصرف داروهای ضد افسردگی، توأم با سایر داروها، می تواند تداخل دارویی ایجاد كند. بنابراین هنگام مراجعه به روان پزشك حتماً باید او را از داروهای مصرفی خود مطلع سازید. از بین گروه داروهای ضد افسردگی ، داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای با اكثر داروهای مصرفی تداخل دارویی ایجاد می كند.
داروهای ضد افسردگی گروهSSRIS می تواند اثر برخی از داروهای مصرفی را شدت بیشتری بخشد. اگر این گروه از داروها همراه با داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای، ضد هیجان و درمان مشكلات بی خوابی مثل دیازپام مصرف شود، اثر داروهای فوق را شدت می بخشد.
سایر داروهایی كه با داروهای گروهSSRIS تداخل دارویی دارند: داروهای تنظیم كننده ضربان قلب ، و دارویهالوپریدول است.
داروی ونلا فاكسین با داروهای فلوكستین ، پاروكستین و سرترالین تداخل دارویی دارد. این دارو همچنین با داروی كوئینیدین(Quinidine) دارویی كه جهت درمان بی نظمی های ضربان قلب تجویز می شود، تداخل دارویی ایجاد می كند.
ونلافاكسین نیز با داروی تیوریدازین(Thioridazine) تداخل دارویی ایجاد می كند. این دارو میزان جذب ونلافاكسین (Venlafaxine) را در بدن افزایش می دهد. مصرف داروی نفازودون(Nefazodone) توأم با داروهای تریازولام (Triazolam ) و آلپرازولام ( ( Alprazolamمیزان جذب هر دو داروی فوق را در بدن افزایش می دهد. داروی نفازودون با داروی ترفنادین (Terfenadine ) كه هر دوی داروها جهت درمان مشكلات حساسیتی تجویز می شوند، تداخل دارویی ایجاد می كند ؛ مصرف توأم ِ این داروها باعث بی نظمی ضربان های قلب می شود.
مصرف هر نوع داروی ضد افسردگی همراه با داروهای ضد افسردگی گروهMAOIS ممكن است كشنده باشد.
داروهای ضد افسردگی گروهMAOIS شامل داروهای زیر است:
1- فنلزین (Phenelezine )
2- ترانیل سیپرومین (Tranyl Cypromine )
بنابراین هرگاه پزشك معالج خواست، داروی ضد افسردگی جدیدی را برای شما تجویز كند، باید قبل از شروع داروی جدید، مصرف داروی ضد افسردگی گروهMAOIS را برای مدتی قطع كنید، زیرا با این كار وقت كافی برای تصفیه كامل خون از داروی فوق وجود دارد.