تربيت هنري (نقاشي)
ديباچه
هنر ، از الفاظي است كه در طول زمان با معاني گوناگون همراه بوده است. در لغت نامه ي دهخدا به معناي علم ، معرفت ، دانش ، فضل و فضيلت، فرزانگي ، كمال كياست و بالاخره به معناي فراست و زيركي نيز آمده است.
هنر، در انديشه ي ديني ، درك يك حقيقت آرماني است كه در هنرمند ، دغدغه ي شدن را ايجاد مي كند. هنرمند فاصله بين بودن و شدن را درك مي كند و براي طي اين فاصله به تلاشي عميق مي پردازد، تا چگونه شدن را متجلي سازد.
* جايگاه و نقش هنر در برنامه ي درسي دوره ابتدايي
هنر يك از مواد درسي دوره ي ابتدايي است كه در جدول درسي پايه هاي اول و دوم ابتدايي ، هفته اي دو ساعت و در پايه هاي سوم ، چهارم و پنجم يك هفته يك ساعت و يك هفته دو ساعت به آن اختصاص داده شده است.
«تربيت هنري» را به پنج موضوع كلي مي توان تفكيك كرد كه عبارت اند از :
1- زيبا شناسي 2- ارتباط با طبيعت 3- آشنايي با تاريخ هنر 4- توليد محصول هنري 5- نقد هنري
اين مباحث ، مهم ترين عناصر آموزش هنر از دوره ي ابتدايي تا دانشگاه هستند و بنابر سطح آموزش و متناسب با سنين آموزشي ، بايد مطرح شوند.
1- زيباشناسي : از آن جا كه هنر مبتني بر شناخت زيبايي و آفرينش زيبايي است ، خلاقيت ، ابداع و آفرينش يك اثر زيباي هنري ، جز با شناخت مفهوم جمال و زيباشناسي ميسر نمي شود.به تعبيري ، مفهوم تربيت هنري كه به هنر خلاق مربوط مي شود مي تواند به فرايند رشد تيزبيني سرعت ببخشد و حساسيت فرد را نسبت به زيبايي افزايش دهد. زيبايي ها ، چه آن ها كه در نمايشگاه طبيعت اند و چه آن ها كه محصول فكر و ذوق انسان اند ، از ديدگاه اسلام محبوب و مطلوب اند و همه ، مستند به خدا هستند. پس ، از اولين قدم ، آشنا كردن كودكان با زيبايي هاي محسوس موجود در طبيعت باعث تقويت حس زيباشناسي و زيبادوستي در آن ها مي شود و آن ها را از زشتي ها دور مي كند.
2- ارتباط با طبيعت: طبيعت با همه ي اجزاء و در همه ي نشانه هايش زيباست، طبيعت براي همه زيباست. كودك ، جوان و پير ، روستايي و شهري ، عالم و هنرمند و ... همه و همه ، طبيعت را دوست دارند و آن را در نهايت كمال ، مي شناسند.
آميختگي با طبيعت و تاثير پذيري از آن ، در زندگي و آثار انسان هويداست. ساخته هاي بشري از آغاز تاكنون از طبيعت الهام گرفته اند. انسان با دقت در محيط پيرامون خود ، به نكات و ظرايفي دست يافته و توانسته است به اختراعات و ابداعات تازه اي دست يابد. پس ، توجه به طبيعت و دقت در مشاهده ي آن و ديدن آن چه در اطراف ماست، بر يادگيري و تجربه هاي ما تاثير بسيار مهمي دارد.
شناخت پديده هاي طبيعي و پرورش حساسيت حواس ، زمينه ي مناسبي را براي فعاليت هنر ايجاد مي كند و ايجاد حساسيت و شناخت در ذهن كودكان ، زمينه هاي رشد و خلاقيت را فراهم مي آورد. و باعث لطافت بيشتر روحيه ي آنان مي شود.
3- آشنايي با تاريخ هنر: در جريان تربيت هنري ، كودكان با فرهنگ و هنر ايراني آشنا مي شوند. آن ها آثار هنري و تاريخي و نيز آداب و رسوم و سنت هاي پسنديده ي كشور خود را در قالب آشنايي با ميراث فرهنگي و هنري ايران مي شناسند. ميراث فرهنگي كه گنجينه اي از دانش ها ، مهارت ها ، فنون ، عواطف ، زيبايي ها و هنرهاست، مي تواند ما را آموزش دهد، الهام بخش انديشه و كار هنري ما و آيندگان مان باشد و نيز ، به ما در رسيدن به ايده ها و آثار جديد علمي و هنري كمك كند.
4- توليد محصول هنري : كودكان تخيلات (دنياي خيال) خود را با استفاده از ابزار و مواد گوناگون به صورت اثر هنري ارائه مي كنند. آن ها در فرايند فعاليت هنري، راه هاي مناسب تري را كشف مي كنند و علاوه بر عرضه محصولي تازه ، به بيان هنري نيز دست مي يابند، بدين ترتيب، بين ابزار ، اشيا ، تفكرات ، احساسات و تخيلات خود ارتباطي تازه برقرار مي سازند و به پديده ها و اشياي پيرامون خود ، نگاهي متفاوت پيدا مي كنند. اين گونه است كه كودك با انواع صورت ها خيالي ديداري ، شنيداري و ... خيال پردازي مي كند و با ابتكار خود ، به ابداع و خلق آثار تازه اي دست مي زند. بنابراين ، به منظور ايجاد فرصت براي بروز خلاقيت در كودكان ، بايد آن ها را در يافتن راه مناسب بيان هنري آزاد گذاشت و از دادن الگوها ، نقش ها ، رنگ ها و حركتهاي از پيش تعيين شده ، اجتناب كرد.
5- نقد هنري: در پايان هر فعاليت هنري لازم است كودكان را تشويق كنيم كه در باره ي فعاليت و اثر هنري خود توضيح دهند و دانش آموزان ديگر نيز آن چه را مي بينند ، بيان كنند، به اين ترتيب ، مقدمات آشنايي با نقد و تجزيه و تحليل هنري فراهم مي شود. توصيف موضوع و داستان كار عملي و نيز شيوه ي اجراي آن توسط دانش آموز، مهم ترين بخش از وارد شدن به حوزه ي نقد هنري است. البته مسئله ي مهم اين است كه بيش از هر چيز ، نكته هاي مثبت و پسنديده ي فعاليت ها و آثار هنري دانش آموزان مورد تشويق قرار گيرد.
اهداف برنامه ي درسي هنر
اهداف اين برنامه درسي ، هم سطح با اهداف بخش فرهنگي و هنري ، در سه حوزه ي دانش ، مهارت و نگرش تدوين شده اند اما از آن جا كه هيچ مهارتي بدون دانش و آگاهي ايجاد نمي شود و هيچ فعاليتي بدون انگيزه و خواست انجام نمي پذيرد، تفكيك كامل اين سه حوزه نيز امكان پذير نيست. تفكيك صوري اين حوزه ها از يك ديگر فقط براي سهولت طراحي قسمت هاي ديگر برنامه انجام شده است.
اهداف حوزه ي دانش
1- آشنايي با طبيعت به عنوان منبع الهام آفرينش هاي هنري
2- آشنايي با رشته هاي هنري (نقاشي ، كاردستي ، تربيت شنوايي ، قصه گويي و نمايش)
3- آشنايي مقدماتي با ابزار و مواد هر يك از رشته هاي هنري
4- آشنايي با ميراث فرهنگي و هنري
اهداف حوزه ي مهارت
1- توسعه ي مهارت هاي حسي
2- توسعه ي مهارت هاي گفتاري
3-توسعه ي مهارت هاي حركتي براي كاربرد مواد ، ابزار و فنون ساده ي هنري
4- توسعه ي قابليت ها ي تفكر
5- توانايي بيان افكار و احساسات در قالب هاي هنري
6- توسعه ي مهارت هاي اجتماعي
اهداف حوزه ي نگرشي
1- توجه به زيبايي ها و پرورش حس زيباشناسي
2- تمايل به ابراز افكار و احساسات
3- توجه به توانايي هاي خود و كسب اعتماد به نفس
4- علاقه به كاوشگري و كسب تجربه در رشته هاي مختلف هنري
5- توجه به حفظ آثار هنري و ميراث فرهنگي
6- تمايل به برقراري ارتباط و مشاركت در فعاليت هاي گروهي
نقاشي
نقاشي فعاليتي آشنا و عادي است كه بر رشد ذهني بچه ها تاثير زيادي دارد. كودكان به نقاشي علاقه دارند و با هر چه در دسترس شان باشد، طرح هايي مي كشند كه متناسب با سن و روحيه ي آن هاست. اين طرح ها به مرور و با رشد كودك ، كامل تر مي شوند و براي ما ، مفهوم روشن تري پيدا مي كنند. يك جنبه ي كشيدن نقاشي ، بازي و سرگرمي و جنبه ي ديگر آن ، رشد و تكامل ذهن و پيشرفت توانايي است. كودكان عواطف دروني خود را كه براي ما دست نيافتني هستند، در نقاشي هايشان نشان مي دهند.
با تاييد و تشويق كارهاي هنري كودكان ، مي توان اعتماد به نفس آن ها را تقويت و شوق تجربه هاي بعدي را در آنان ايجاد كرد. لذت نقاشي كردن و ساختن چيزي ، براي كودك به معناي مفيد ،سازنده ، توانات و مبتكر بودن است و تاثير مهمي بر ذهن او مي گذارد؛ به همين دليل ، در فعاليت هايي چون نقاشي به هيچ وجه نبايد از الگو يا مدل استفاده كرد. بچه ها بايد آزادانه در مورد موضوع فكر كنند و ايده ي خود را در حد توانايي شان اجرا كنند تا از درون ارضا شوند . با توجه به اين ديدگاه ، نقاشي كودكان جنبه ي تربيتي دارد نه آموزشي.
ويژگي هاي نقاشي كودكان
نقاشي پلي براي برقراري ارتباط با درون كودكان است. آن دنياي شخصي خود را مي آفرينند و واقعيت ها را همان گونه كه مي دانند و مي شناسند ، مي كشند. در واقع آن ها نه فقط آن چه را مي بينند ؛ بلكه آن چه را از جهان پيرامون درك مي كنند ، مي كشند، به همين دليل نقاشي ها با تصوير بزرگسالان متفاوت است.
در نقاشي كودكان ، گاه تنه ي درخت زرد ، آسمان صورتي ، گربه قرمز و صورت انسان بنفش مي شود. احساس كودك به هر چيز رنگ تازه اي مي دهد ؛ به همين دليل ،معلم مي تواند از دانش آموزان بخواهد كه هر يك مثلاً خانه ، درخت ، گربه و مورچه و ... ذهني خود را بكشند و آن را به هر رنگي كه در ذهن مجسم كرده اند، نشان دهند.
تلفيق چند فضا يا مكان در يك نقاشي ،نمايش درون خانه ها و كشيدن اشياي و آدم هاي پشت ديوار و ... ،نشان دادن چند اتفاق پياپي به صورت هم زمان ، ترسيم اشياء و موجودات به شكل جديد و غير عادي ، به تصوير كشيدن اشياء و موجودات به شكل هاي عجيب (مانند كشيدن درختان اطراف جاده به صورت خوابيده يا نمايش دادن چهار پايه ي ميز از چهار طرف آن) ، رنگ آميزي به شيوه ي غير واقعي ، تغيير اندازه ها (كودك آن چه را مي شناسد و بهتر درك مي كند ، بزرگ تر و اهميت تر مي كشد) و ... از ويژگي هاي كار كودكان هستند كه همراه با تغييرات جسمي و روحي كودك ، به تدريج از بين مي روند.
عواطف و افكار كودكان از طريق تغيير شكل ها و رنگ ها ،جابه جايي عناصر ، بزرگ و كوچك كشيدن موضوعات به دلخواه و ... نمايش داده مي شود. تمايل به كشيدن تصاوير نزديك به واقعيت در كودكان، متفاوت است گاه زودتر و گاه ديرتر به وجود مي آيد.
در پايه هاي اول ،دوم و سوم ، ذهن كودكان در ايجاد تصاوير شخصي خلاق است؛ از اين رو ،معيار سنجش موفقيت معلم در ارائه ي روش صحيح كار اين است كه كودكان از يك موضوع، تصاوير متنوعي بسازند. اگر هر يك از آنان خانه ، زنبور ، درخت ،گل ، فيل ،ماهي و ... ذهني خود را بكشد ،مشخص مي شود كه مدل يا سليقه ي خاصي به آن ها تحميل نشده است؛ يعني معلم آنان را آزاد گذاشته و به سوي تصاوير دروني هدايت كرده است.
در هيچ شرايطي براي كودكان شكلي نكشيد ، رنگ انتخاب نكنيد ، الگو يا مدل نقاشي ارائه ندهيد بلكه تنها به آن ها كمك كنيد تا تصويرهاي ذهني جالب و تازه اي بكشند و آن ها را رنگ آميزي كنند تا خلاقيتشان پرورش يابد.
ويژگي هاي نقاشي كودكان در پايه هاي اول و دوم
1- شكل هاي آن ها اغلب با شكل هاي دانش آموزان پايه هاي بالاتر متفاوت است.
2- شكل هايي را كه در كشيدن آن ها مهارت دارند ، به طور مرتب در كارهايشان تكرار مي كنند.
3- براي كشيدن انسان ، خانه ، درخت ، پرنده يا ماشين ، شكل هاي زيادي اختراع مي كنند.
4- اشياء را همان طور كه مي شناسند و احساس مي كنند ، مي كشند.
5- اشيائي را كه به نظر آن ها مهم تر است يا شناخت بيشتري از آن ها دارند، بزرگ تر مي كشند و آن چه كوچك كشيده شده يا حذف مي شود به نظر آن ها مهم يا لازم نيست.
6- اشياء يا اجزاي تصوير را طوري در صفحه قرار مي دهند كه گويي همه روي يك خط قرار گرفته اند ؛ اين خط ، گاهي در لبه ي پايين كاغذ و گاهي كمي بالاتر از آن كشيده مي شود.
7- در كارها از شكل هاي هندسي اي كه مي شناسند ، استفاده مي كنند.
8- از يك شكل هندسي براي نشان دادن چندين موضوع استفاده مي كنند (براي مثال، با استفاده دايره ، خورشيد، گل ، سر انسان يا حيوان ، ميز ، سيب ، لامپ و ... مي كشند.
9- آن چه را مي كشند ، ساده مي كنند و به جزئيات نمي پردازند.
10- در رنگ آميز ، هميشه از واقعيت تقليد نمي كنند بلكه بيشتر رنگ هاي ذهني و احساس شخصي خود را براي اشياء يا موجودات به كار مي برند.
مباني نقاشي كودكان
فعاليت نقاشي ، كودكان را به «خوب ديدن» و «دقيق و عميق ديدن» تشويق مي كند . توجه دقيق كودك به آن چه با چشم مي بيند يا تصاويري كه با تخيل در ذهن خود مي سازد به او كمك مي كند بهتر نقاشي كند. معلم در نقاشي، هر دو جنبه (خوب ديدن و دقيق و عميق ديدن) را تقويت كرده و ترسيم و هماهنگ كردن اجزاي موضوع را در صفحه هدايت مي كند. حساسيت بصري كود بر نحوي ديدن و رسم كردن تصاوير تاثير مي گذارد.
بايد توجه كودكان را در فرصت هاي مناسب به شكل هاي متنوع طبيعي و ساخته ي دست بشر ، تنوع رنگ ها ، بافت هاي گوناگون طبيعي و مصنوعي و به طور كلي ، دقت در ديدن و درك موضوعات مختلف جلب كرد. براي مثال ، ديدن يك ذرت در كلاس و مشاهده ي قسمت هاي مختلف آن زير ذره بين ، شمرده دانه هاي هر رديف، لمس كردن پوست ذرت و بو كردن كاكل آن ، ديدن برش عرضي و طولي ذرت و بررسي آن براي كودكان بسيار جذاب است.
گردش در طبيعت ، آوردن اشياي مختلف به كلاس ، جمعي آوري نمونه هاي برگ ها ، سنگ ها ، صدف ها و ... نمايش دادن عكس ها يا فيلم هايي از پديده هاي متنوع طبيعي (مانند حيوانات ،حشرات ، پرندگان ، ماهي ها ، قارچ ها صدف ها ، سنگ ها و ...) به تقويت حساسيت و دقت بصري كودكان كمك مي كند . با اين همه ممكن است كودكان هنگام نقاشي كردن به رنگ ها ،اندازه ها و حتي شكل هاي ذهني بيش از آن چه به صورت واقعي مي بينند ، گرايش داشته باشند. معلم با توجه به توان هر يك از دانش آموزان ، نقاشي هاي متنوع آن ها را از يك موضوع مي پذيرد.
وقتي شاگردان شروع به نقاشي مي كنند، معلم نيز آن ها را در مورد ايجاد هماهنگي ، نظم و زيبايي بيشتر راهنمايي مي كند. كودكان ، نظم و تركيب زيبا را از طبيعت و محيط زندگي ، معلمان ،والدين ، همسالان ، آثار هنري و حتي اشياي طراحي شده در خانه، مدرسه و اجتماع مي آموزند.
وسايل و ابزار نقاشي
به طور كلي مجموعه ي وسايلي كه براي نقاشي به كار مي روند ، به سه بخش تقسيم مي شوند:
1- وسايل تاثير گذار (مثل : مداد و پاستل)
2- وسايل تاثير پذير (مثل : كاغذ و مقوا)
3- وسايل كمكي (مثل : چسب ، گيره و تخته ي زير دستي)
در پايه اول ابتدايي لازم است كودكان سه رنگ اوليه و تركيب آن ها را بشناسند و در كارهاي خود به كار برند.بهتر است اين آموزش از روز اول كلاس نقاشي آغاز شود. ممكن است بعضي كودكان ،بنابر توانايي و تجربه ي فردي شان ، تعداد بيشتري از رنگ ها را بشناسند و به كار ببرند. اما در پايه ي اول ، شناخت و به كارگيري شش رنگ قرمز، زرد ، آبي ،نارنجي ، سبز و بنفش لازم است.
مداد رنگي متداول ترين و در دسترس رتين وسيله ي رنگي براي بچه هاست.هنگام نقاشي از نوك ، پهنا و تراشه ي مداد رنگي استفاده مي شود. نوك مداد رنگي براي كشيدن خطوط گوناگون و پياده كردن طرح بسيار مناسب است.
انواع نقاشي
- پيدا كردن نقاشي اتفاقي
اين فعاليت هم جنبه ي بازي و سرگرمي دارد و هم خلاقيت تصويري كودكان را تقويت مي كند. در عين حال ،با انجام دادن آن ،كودكان ياد مي گيرند كه محيط اطراف خود را به دقت ببينند و از درون آن ، چيزي را كشف كنند كه ديگران نديده اند.
مراحل اجرا
1- نقش اتفاقي را روي زمينه ايجاد كنند.
2- پس از آماده شدن نقش هاي اتفاقي، صفحه را در جهت هاي مختلف بچرخانند و شكل ها را به دقت ببينند. سعي كنند شكل هاي آشنا را از ميان نقش ها پيدا كنند.
3- پس از يافتن هر شكل با ابزار و وسايل در دسترس ،آن را تكميل و رنگ آميزي كنند.
4- نقاشي ها را به نمايش بگذارند.
5- در مورد كارها گفت و گو كنند.
- نقاشي با موضوع معين
پس از تعيين يك موضوع براي نقاشي ، همه ي دانش آموزان تصاوير ذهني خود را از آن مي كشند.در اين فعاليت،معلم از توانايي ذهني هر يك از دانش آموزان در تجسم موضوع و ترسيم آن آگاه مي شود. او از اين طريق درمي يابد كه چه كسي به توجه و كمك بيشتري نيازمند است.
مراحل اجرا
1- با توجه به موضوعات مناسب هر پايه با طرح چند سوال ، به موضوعات دل خواه دانش آموزان پي ببرند.
2- به كمك آن ها ، يك موضوع مناسب را انتخاب كنيد.
3- با دانش آموزان در مورد ويژگي هاي موضوع گفت و گو كنيد تا بتوانيد آن را تجسم كنند.
4- به هر روش ممكن ، شناخت دانش آموزان را از موضوع ، توسعه دهيد.
5- از دانش آموزان بخواهيد طرح مورد نظر خود را با مداد رنگي روي كاغذ بكشند.
6- هنگام مشاهده ي فرايند كار بچه ها ، در صورت نياز آن ها را در مورد كشيدن شكل ها ، پر كردن زمينه ي نقاشي، توجه به جزئيات موضوع و ... راهنمايي كنيد.
7- از دانش آموزان بخواهيد موضوع خود را كامل كرده و آن را به طور دل خواه رنگ آميزي كنند.
8- آن گاه نقاشي هاي تمام شده را به نمايش بگذارند.
9- در مورد نقاشي هاي ارائه شده ،گفت و گو كنند.
- نقاشي با موضوع آزاد
در اين فعاليت ،كودكان براساس ميل فطري و نياز رواني، موضوعات دل خواه را با ابزار و مواد انتخابي خود نقاشي كرده و ايده ها و احساستشان را آزادانه بيان مي كنند. آن ها مي توانند قطع و رنگ كاغذ يا مقوا را به دل خواه و متناسب با موضوع در نظر بگيرند.
مراحل اجرا:
1- هر يك از دانش آموزان ، موضوع دل خواه خود را انتخاب كند.
2- در مورد موضوع خود فكر كند، آن را در ذهن تجسم كند و اگر دوست دارد، در مورد آن با ديگران به گفت و گو بپردازد.
3- دانش آموزان وسايل مورد نظر را انتخاب و طرح كار را اجرا كنند.
4- پس از تكميل طرح ،آن را با ابزار دل خواه رنگ آميزي كنند.
5- در ادامه نيز كارهايشان را به نمايش بگذارند.
6- در مورد كارها گفت و گو كنند.
فعاليت يادگيري و روش اجراي آن در سه پايه ي اول ، دوم و سوم ، يكسان است.
- نقاشي براي قصه
دانش آموزان ، پس از شنيدن يك قصه يا خاطره در كلاس ، مي توانند صحنه ي دل خواه خود را انتخاب كنند و آن را به گونه اي كه تجسم كرده اند، بكشند. اين فعاليت تلفيقي از قصه گويي و نقاشي است. تصاويري كه از شنيدن قصه در ذهن كودكان ايجاد مي شود، خلاقيت تصويري آن ها را پرورش مي دهد. انتخاب قصه اي كه تصاوير جالبي در ذهن ايجاد مي كند اهميت زيادي دارد.
مراحل اجرا:
1- قصه يا خاطره اي را كه دانش آموزان در جلسه ي قبل شنيده اند بر ايشان يادآوري كنيد تا آن را در خيال خود مجسم كرده و يك صحنه را براي نقاشي انتخاب كنند.
2- از دانش آموزان بخواهيد طرح صحنه ي دل خواه را با مداد رنگي و با اجزاي بزرگ روي كاغذ بكشند.
3- با مشاهده ي فرايند كار ،دانش آموزان را در مورد كشيدن شكل ها ،توجه به جزئيات موضوع و پر كردن زمينه ي نقاشي با هر چه در فضاي اطراف وجود دارد، راهنمايي كنيد.
4- از دانش آموزان بخواهيد پس از تكميل طرح ، قسمت هاي مختلف آن را رنگ آميزي كنند.
5- نقاشي هاي تمام شده را به نمايش بگذارند.
6- در مورد نقاشي هاي ارائه شده گفت و گو كنند.
فعاليت يادگيري در پايه ي اول: در پايه ي اول هر دانش آموز يك صحنه از قصه را انتخاب و نقاشي مي كند. معلم ، انتخاب كودك را تاييد و او را به كشيدن صحنه ي مورد علاقه اش ،تشويق مي كند. سپس ، جزئيات موضوع و ارتباط ميان صحنه هاي مختلف تاكيد مي كند (به خصوص براي دانش آموزاني كه به كمك بيشتري نياز دارند.) اين فعاليت در پايه ي اول به صورت فردي انجام مي شود. كودكي را كه صحنه ي اوج قصه را از زاويه ي ديد جالبي نقاشي مي كند، بيشتر تشويق كنيد. معلم نقاشي هاي بسيار متنوعي از يك قصه را مي بيند و برخوردهاي متفاوت كودكان با قصه را درك مي كند.
- كامل كردن نقاشي ناتمام
دانش آموزان در اين فعاليت ،هم فكري و همكاري را هنگام نقاشي كردن تجربه مي كنند. براي آشنا كردن كودكان با برنامه ي كامل كردن نقاشي ناتمام ، معلم ابتدا زمينه ي مناسب را فراهم مي آورد. استفاده از بازي هاي خلاق تصويري، در دقايق آخر هر ساعت درسي علاوه بر اين كه باعث رفع خستگي دانش آموزان مي شود، اجراي فعاليت هاي برنامه ي هنر را سهولت مي بخشد. كودكان به تدريج با شكل حروف الفبا، اعداد ،انواع خطوط و علامت ها آشنا مي شوند و نحوه ي به كارگيري هر يك را مي آموزند.
در فعاليت كامل كردن نقاشي هاي ناتمام، بازي هاي تصوير در خدمت اهداف تربيتي قرار مي گيرند.در اين فعاليت ، كلاس به گروه هاي دونفره تقسيم مي شود. وظيفه ي تشكيل گروه را به عهده ي دانش آموزان بگذاريد تا اعضاي گروه دوست و هم فكر باشند. در اين فعاليت، دانش آموزان ذهنيت خويش را با آن چه دوستش كشيده است، هماهنگ مي سازد و نقاشي را كامل مي كند.
فعاليت يادگيري در پايه ي اول : در پايه ي اول بهتر است معلم اين فعاليت را در اواسط سال تحصيلي اجرا كند كه كودك تجربه هاي ديگري در زمينه ي نقاشي (نقاشي با موضوع معين، نقاشي براي قصه، ...) به دست آورده است با روش كار آشنا شده و در استفاده از ابزار و مواد، مهارت نسبي پيدا كرده است.
مراحل اجرا در پايه ي اول:
1- دانش آموزان به گروه هاي دو نفره تقسيم مي شوند.
2- هر گروه ، موضوع دل خواه خود را پس از هم فكري انتخاب مي كند.
3- اعضاي گروه در مورد موضوع انتخابي گفت و گو مي كنند.
4- اعضاي گروه ، اطلاعات و مشاهدات خود را با يك ديگر در ميان مي گذارند.
5- اعضاي گروه در باره ي اين كه ابتدا كدام بخش موضوع را بكشند، توافق مي كنند.
6- هر دو عضو گروه ،به طور هم زمان بخش توافق شده را روي كاغذهاي جداگانه مي كشند و رنگ آميزي مي كنند.
7- سپس با توافق يك ديگر ،نقاشي نيمه تمام را با هم گروه خويش عوض مي كنند.
8- هر دانش آموز نقاشي ناتمام هم گروهي خود را كامل و رنگ آميزي مي كند و شكل هاي دل خواه خود را متناسب با موضوع، به آن اضافه مي كند.به اين ترتيب، نقاشي كامل اجرا مي شود كه هر يك از اعضاي گروه، نيمي از آن را كشيده است.
9- گروه ها نقاشي ها را به نمايش مي گذارند.
10- در مورد نقاشي ها و جنبه هاي مثبت كار گروهي گفت و گو مي كنند.
11- هر يك از اعضاي گروه ، نقاشي هم گروه خود را به خانه مي برد.
چاپ
چاپ ، فعاليتي جذاب براي ايجاد نقوش متنوع رنگين است. در فعاليت چاپ دستي، با استفاده از مُهرهاي گوناگون مي توان به سادگي و با سرعت ، سطح بزرگي را نقش دار، رنگين و زيبا كرد. مهرهاي چاپ بسيار متنوع اند. تنوع روش هاي چاپ هم بسيار زياد است.
در پايه ي اول ابتدايي، فعاليت چاپ دستي با استفاده از مهرهاي آماده اجرا مي شود:
چاپ انگشتي با آب رنگ
مراحل اجرا:
1- دانش آموزان وسايل كار را آماده كنند.
2- سر انگشت خود را خيس كنند و روي يك قرص رنگين آب رنگ فشار دهند تا رنگي شود. در اين فعاليت ،از همه ي انگشت ها مي توان استفاده كرد.
3- روي كاغذ يا مقوا، تعدادي اثر انگشت در جهات مختلف با رنگ هاي متنوع ايجاد كنند. براي تغيير رنگ، نوك انگشت خود را با پارچه پاك كرده ، دوباره خيس كنند و در رنگ جديد بگذارند.
4- وسايل و سر انگشت خود را تميز كنند.
5- با دقت به اين اثر انگشت ها نگاه كنند و بگويند هر كدام شبيه چه شكلي است.
6- پس از خشك شدن اثر انگشت ها ، هر يك از آن ها را با مداد رنگي به صورت شكلي آشنا تكميل كنند.
7- پس از تكميل همه ي اثر انگشت ها ،كارها را به نمايش بگذارند.
8- در باره ي اين برنامه و نقاشي ها گفت و گو كنند.
چاپ انگشتي با گواش
مراحل اجرا:
1- دانش آموزان وسايل كار را آماده كنند.
2- موضوع خاصي را انتخاب كنند.
3- مقدار كمي رنگ در سيني يا ظرف تخت مناسبي بگذارند.
4- سرانگشت خيس خود را با گواش رنگين كرده و موضوع مورد نظر را با چاپ انگشتي نقاشي كنند.
5- پس از خشك شدن نقاشي ها ، آن ها را به نمايش بگذارند.
6- در باره ي كارها گفت و گو كنند.
منبع : كتاب تربيت هنري تاليف گروه هنر وزارت آموزش و پرورش